Kriza politike e Shqipërisë në vitin 2026 po vjen e ndërthurur me tri elemente kryesore që, sipas analizave të bëra, kanë krijuar një terren të vështirë institucional: autoritarizmin monokratik të kryeministrit Edi Rama, asfiksinë e opozitës dhe përdorimin si justifikim të tezës për “ndërhyrje të jashtme”. Në këtë kontekst, diskutohet se si vendimmarrja brenda sistemit politik është përqendruar dhe si janë zbehur mekanizmat që zakonisht shërbejnë për kontroll e balancim.
Monocentrizmi politik, i udhëhequr nga Rama, përshkruhet si një faktor që ka krijuar asimetri të forta institucionale. Kur mekanizmat e kontrollit dhe balancimit (checks and balances) dobësohen ose eliminohen, strukturat e pushtetit priren drejt dominimit të gjatë të të njëjtave elita dhe drejt një polarizimi të vazhdueshëm partiak. Në analizë theksohet se ky polarizim nuk është i njëhershëm, por merr formë kronike, duke e shndërruar garën politike në një proces me tension të qëndrueshëm.
Një tjetër pjesë e narrativës lidhet me mënyrën se si, sipas kësaj qasjeje, pushteti është personalizuar. Procesi i personalizimit të tij shkon drejt një koncentrimi monokratik të vendimmarrjes, ku kontrolli mbi aparatin ekzekutiv dhe mbi strukturat monolite partiake mblidhet në një qendër të vetme. Në këtë mënyrë, rolet që në periudha të tjera do të kishin ndarje kompetencash apo kontroll të brendshëm, shihen si të zbehura, ndërsa kryeministri del si autoritet i pakontestueshëm dhe autokratik.
Analiza përmend edhe mandatet e qeverisjes: qeverisja e Partisë Socialiste, tashmë në mandatin e katërt, shihet si periudhë gjatë së cilës është konsoliduar “autoritarizmi kompetitiv”. Ky formulim përdoret për të përshkruar se si, edhe kur ruhet forma e garës politike, logjika e funksionimit të institucioneve dhe raportet e pushteteve janë të ndërtuara në favor të dominimit të qendrës. Në këtë kuadër, perceptimi publik për kapjen e shtetit përforcohet nga procedimet penale, hetimet dhe dënimet e formës së prerë të ndërmarra nga organet e reja të drejtësisë, duke përmendur specifikisht SPAK-un.
Kriza 2026 rritet me dobësimin e kontrollit dhe “legjitimitetin” në rënie
Në artikulim theksohet se goditjet e lidhura me hetime dhe dënime kanë qenë një element që ka ndikuar në mënyrën si interpretohet pushteti. Këto procedime thuhet se kanë përfshirë funksionarë të niveleve të ndryshme, dhe fakti që ato kanë marrë formë të prerë shërben si përforcim i narrativës së kapjes së shtetit. Edhe pse ky diskutim nuk lidhet me një ngjarje të vetme, ai paraqitet si një trend i krijuar gjatë kohës, që prek besimin e publikut te paanshmëria e institucioneve dhe te balancimi mes palëve.
Një pjesë tjetër e argumentimit mban brenda vetes edhe dimensionin politik të opozitës. Asfiksia e opozitës përshkruhet si një faktor që i mbyll hapësirat, duke e bërë më të vështirë artikulimin e alternativës dhe kontrollin publik mbi qeverisjen. Në këtë mënyrë, në vend të një dialogu real institucional, krijohet një klimë ku ndarja mes shumicës dhe opozitës shkon drejt një polarizimi të thelluar. Në një skenar të tillë, mobilizimi qytetar shpjegohet jo vetëm nga temat e ditës, por edhe nga faktorë të brendshëm strukturorë dhe dinamikat e pushtetit të vendosura përmes mënyrës së organizimit të institucioneve.
Ndërkohë, si pjesë e debatit politik shfaqet edhe alibia e “ndërhyrjeve të jashtme”. Kjo tezë përmendet si mënyrë për t’i dhënë një shpjegim që, sipas interpretimit të bërë në analizë, shfrytëzohet për të zhvendosur vëmendjen nga përgjegjësitë e brendshme. Në vend që të ketë një adresim të drejtpërdrejtë të sfidave të ngritura nga brenda sistemit, argumentohet se përgjigjet politike mund të kthehen në justifikime të përgjithshme për faktorë jashtëkontrollit. Në këtë linjë, teza e ndërhyrjeve paraqitet si një mbulesë që nuk zgjidh rrënjët e problematikës, por e zgjat debatin në një drejtim tjetër.
Botuar fillimisht në Koha.net