Çështja e ngritur në letrën drejtuar lexuesve lidhet me një dilemë të qartë: a është sistemi ekonomik e social i ndërtuar mbi nevojat reale të njerëzve dhe mbi sigurimin e mirëqenies së tyre afatgjatë, apo qytetarët po detyrohen vazhdimisht t’i përshtaten një skeme që mbijeton kryesisht përmes ndërhyrjeve të përkohshme, vendimeve ad-hoc dhe mungesës së reformave strukturore?
Vlerësimi që parashtrohet është se Kosova ka krijuar ndër vite një marrëdhënie të ndërlikuar me politikat e mbështetjes financiare dhe transferimet sociale. Kjo varësi nga “paratë e shpejta” nuk paraqitet si një fenomen i izoluar, por si diçka e lidhur me një trashëgimi më të gjerë historike e socio-ekonomike. Në tekst theksohet se këto tipare kanë nisur që nga periudha e Jugosllavisë komuniste, kur territoret me status jo-republikane, si Kosova, sipas argumentit të dhënë, përveç nivelit më të lartë të analfabetizmit, merrnin më pak reforma dhe më pak ndërhyrje të qëndrueshme sistemike në zhvillimin ekonomik e industrial.
Në atë kuadër, sipas kësaj mënyre të shpjegimit, trajtimi mbështetej më shumë te transfertat sociale të lidhura me varfërinë sesa te politikat afatgjata të zhvillimit ekonomik. Kjo ka krijuar një model ku qytetarët mësohen të mbështeten në mekanizma që adresojnë gjendjen në mënyrë të menjëhershme, ndërsa pjesa e ndryshimeve strukturore, që do të çonin drejt qëndrueshmërisë, mbetet e kufizuar.
Dinamikat, siç përshkruhet në letrën drejtuar lexuesve, u thelluan edhe më shumë në periudhën e luftës dhe pasluftës 1998/99. Në këtë periudhë dhe më tej, migrimi masiv drejt vendeve me sisteme më të zhvilluara sociale dhe standard më të lartë jetese ndikoi edhe në perceptimin për rolin e shtetit. Modeli i mbështetjes sociale dhe komoditeti i sigurisë ekonomike përmes përfitimeve sociale, sipas argumentit të ngritur, u reflektua në mënyrën se si qytetarët e lidhin “shtetin” kryesisht me sektorin e asistencës dhe jo me mekanizma të tjerë të zhvillimit.
Paralelisht, teksti vë në pah edhe rolin e remitencave, të ndihmave sociale dhe të donacioneve ndërkombëtare, veçmas pas vitit 1999. Sipas këtij arsyetimi, prania e vazhdueshme e këtyre kanaleve të mbështetjes kontribuoi në forcimin e një kulture të mbështetjes financiare afatshkurtër, në vend të ndërtimit të mekanizmave që do të çonin drejt zhvillimit të qëndrueshëm.
Kostoja e varësisë rritet kur reformat strukturore mungojnë
Të gjitha këto zhvillime, thuhet në letrën e publikuar, kanë ndikuar që qytetarët ta shohin shtetin kryesisht si një burim të ndihmës së drejtpërdrejtë financiare. Kjo, në formulimin e mëtejshëm të idesë, e zhvendos qasjen e përgjithshme nga roli i shtetit si garantues i mekanizmave të planifikimit dhe zhvillimit afatgjatë, drejt një pritshmërie të bazuar në pagesa dhe mbështetje të menjëhershme. Në këtë mënyrë, hapësira për zgjidhje afatgjata ngushtohet, ndërsa zgjidhjet ad-hoc bëhen më të dukshme dhe më të shpeshta.
Letter-lexuesit, e nënshkruar nga Brikena Berisha dhe e publikuar më 29 maj 2026 në orën 18:28, e përqendron argumentin pikërisht te kjo lidhje mes politikave sociale dhe mungesës së reformave të qëndrueshme strukturore. Duke e lidhur varësinë nga “paratë e shpejta” me historikun e periudhave të ndryshme—nga periudha e Jugosllavisë komuniste, te periudha e luftës dhe pasluftës 1998/99, e deri te ndikimet pas vitit 1999—teksti kërkon të theksojë se problemi nuk shfaqet vetëm si pasojë e një vendimi të vetëm, por si një zinxhir faktorësh që kanë formësuar një model të caktuar qasjeje ndaj mbështetjes financiare.
Botuar fillimisht në Koha.net
