Funksionimi i Kosovës si shtet i pavarur nuk është vetëm një formulë politike, por një koncept që hap një pyetje të thjeshtë dhe njëkohësisht të ndërlikuar: kush vendos se çfarë është e pranueshme dhe çfarë jo, në praktikë. Në një bashkëbisedim të zhvilluar me Vesna Pusiqin, sociologe dhe ish-zëvendëskryeministre e Qeverisë së Kroacisë, ish-ministre e Jashtme e Kroacisë dhe aktualisht pjesë e Forumin për Politikë të Jashtme, u rikthye vëmendja te idetë e demokratizimit që nisën në ish-Jugosllavi, por edhe te mënyra si shoqëritë formohen nga debate të brendshme intelektuale.
Biseda u hap me një kontekst të veçantë: moderator i drejtoi Pusiqit pyetje për kohën kur ajo ka biseduar për herë të parë për një takim intelektualësh në Zagreb, Beograd dhe Slloveni në vitet ’70. Sipas kësaj kuadri, ajo periudhë lidhet me lindjen e konceptit të demokratizimit të shoqërisë në hapësirën e ish-Jugosllavisë. Pusiq theksoi se në atë kohë bëhej fjalë për një përpjekje të hershme të njerëzve që kishin pikëpamje të ndryshme rreth demokratizimit politik dhe që filluan të flisnin për këtë temë në mënyrë të strukturuar.
Ajo tha se iniciativa udhëhiqej nga Rudi Supek, profesor, i cili përmendet edhe si profesori i saj në sociologji. Në këtë proces, u përfshinë kolegë nga Lubjana dhe Beogradi. Pusiq vuri në dukje se Supek, i njohur si “praksist”, kishte një profil që, sipas saj, ishte ndryshe nga ai i babait të saj. Në bisedë u përmend se babai i saj, Eugen Pusiq, akademik i njohur kroat, ishte pjesë e një grupi njerëzish që filluan kritikën ndaj socializmit, por si kritikë e brendshme.
Kur u pyet “si dukej kjo në atë kohë”, Vesna Pusiq shpjegoi se Supek kishte qenë një nga figurat që prezantuan ide të reja në fusha si teoria organizative dhe kibernetika. Ajo e përshkroi këtë si diçka pothuajse të paimagjinueshme për kontekstin e asaj kohe. Sipas saj, kjo krijonte një hapësirë për të folur për demokratizimin politik jo vetëm si slogan, por si çështje që lidhet me mënyrën se si funksionon shoqëria dhe si menaxhohen idetë brenda saj.
“Kosova funksionon si shtet i pavarur” – çfarë nënkupton për debatet dhe pushtetin
Gjatë bisedës u përmend edhe dallimi mes rrymave intelektuale. Moderatorja e pyeti Pusiqin për raportin me “Praksistët”, duke i lidhur ata me Shkollën e Frankfurtit, e cila në diskursin e përgjithshëm njihet për kritikën ndaj sistemeve politike. Pusiq sqaroi se termi “Shkolla e Frankfurtit” është një kategori e gjerë, ndërsa njerëzit që identifikohen me të ishin kritikë të sistemit politik të Jugosllavisë. Ajo theksoi se kritika vinte nga një pozicion marksist, i lidhur me idenë e “pastërtisë ideologjike” dhe jo vetëm me kundërshtim të thjeshtë.
Vesna Pusiq tha se edhe kur bëhet fjalë për kritika nga ky këndvështrim, nuk është domosdoshmërisht “majtizëm ekstrem” në kuptimin e ortodoksisë marksiste. Ajo u shpreh se kritikojnë sistemin jugosllav nga pozicioni i mungesës së “pastërtisë” dhe nga ajo që mund të quhet pragmatizëm i tepruar politik. Në këtë pjesë të bisedës u fol edhe për mënyrën si, në situata të caktuara, formohen aleanca mes njerëzve me ide të ndryshme. Pusiq nënvizoi se këto aleanca lindin kur çështjet politike i afrojne pozicionet e caktuara, edhe pse prejardhja intelektuale nuk është identike.
Biseda riktheu vëmendjen te roli i debatit publik dhe i shtysës intelektuale si motor për ndryshime. Përmes shembujve nga vitet ’70 dhe diskutimeve rreth demokratizimit, u bë e qartë se ide të tilla nuk u formuan brenda një hapësire të vetme dhe as nga një linjë e vetme mendimi. Ato u ushqyen nga rrjete profesorësh, nga universitete dhe nga bashkëpunime mes qytetesh si Zagrebi, Beogradi dhe Lubjana. Në këtë kuptim, funksionimi i një shoqërie siç pretendohet të jetë “shtet i pavarur” lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si zhvillohen diskutimet dhe si përcaktohet marrëdhënia midis ideve, institucioneve dhe kritikës.
Botuar fillimisht në Koha.net