Kosova ka bërë thirrje që bashkësia ndërkombëtare të rrisë presionin ndaj Serbisë zyrtare, në mënyrë që Beogradi të japë informacione për vendndodhjen e personave të zhdukur me dhunë gjatë luftës. Kërkesa vjen në një moment kur Serbia vazhdon të mos i zbatojë zotimet e marra përmes Deklaratës së Brukselit për personat e zhdukur, duke refuzuar hapjen e arkivave ushtarake dhe policore.
Në këtë kuadër, pas zbulimit të një varri masiv në Zubin-Potok, përfaqësuesit më të lartë shtetërorë kanë kërkuar që ndërkombëtarët të veprojnë më fort për të bërë të mundur që informacionet të dalin në dritë. Apeli u bë publik të mërkurën dhe synon që Serbia të tregojë lokacionet ku gjenden të zhdukurit, për të cilët ka pretendime se u morën me forcë dhe më pas u ekzekutuan.
Thirrja u drejtua nga institucionet e Kosovës një ditë pasi kishin nisur gërmimet për varr masiv në fshatin Kalludër e Vogël në Zubin-Potok. Në këtë rast, autoritetet dyshojnë se trupat e 23 intelektualëve nga rajoni i Mitrovicës gjenden në atë lokacion. Sipas të dhënave të përmendura, këta persona në vitin 1999 ishin kapur nga forcat serbe dhe më pas ishin ekzekutuar, ndërsa vendndodhja e tyre nuk ishte bërë e njohur deri në fazat e fundit të hetimeve.
Lidhja e lokacionit me rastin u bë e njohur pasi dy persona u arrestuan në Zubin-Potok, nën dyshimin se kanë kryer krime lufte. Arrestimet u pasuan me kërkesa dhe procedura hetimore që çuan në nisjen e gërmimeve në Kalludër e Vogël. Fakti që varri masiv është identifikuar dhe që gërmimet kanë nisur, ka rritur edhe kërkesat për transparencë nga ana e Serbisë.
Kurti: Pa hapjen e arkivave, Serbia po shmang përgjegjësinë
Kryeministri në detyrë, Albin Kurti, ka theksuar se këto gërmime janë rezultat i punës së institucioneve të Kosovës. Sipas tij, moszbatimi nga Serbia i Deklaratës së Brukselit për të Zhdukurit me Dhunë – e dakorduar në vitin 2023 – tregon se ky shtet vazhdon t’i shmanget përgjegjësisë për krimet e kryera në Kosovë gjatë luftës së fundit. Kurti e ka paraqitur refuzimin e Serbisë për hapjen e arkivave ushtarake dhe policore si një tregues se informacionet nuk po jepen përmes mekanizmave të parashikuar.
Në këtë kontekst, vëmendja është vendosur edhe te një marrëveshje e nënshkruar ndërmjet drejtuesve të dy vendeve. Më 2 maj 2023, kryeministri Kurti dhe presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, nënshkruan një deklaratë të përbashkët për personat e zhdukur. Në mesin e zotimeve që janë përmendur në këtë marrëveshje ka qenë qasja e plotë në informacione të besueshme, përfshirë edhe ato me status të klasifikuar. Po ashtu, është theksuar vënia në dispozicion e të gjitha dokumenteve me rëndësi për përcaktimin e fatit të personave të zhdukur.
Ndërkohë, fakti që Serbia ende refuzon hapjen e arkivave të ushtrisë dhe të policisë po shihet nga institucionet kosovare si mungesë zbatimi të zotimeve të marra. Apeli i të mërkurës synon të lidhë këto qëndrime me presionin që duhet të ushtrohet nga mekanizmat ndërkombëtarë, me qëllim që informacionet për lokacionet ku ndodhen të zhdukurit me dhunë të bëhen të disponueshme. Me nisjen e gërmimeve në Kalludër e Vogël dhe me pretendimin se aty mund të jenë trupat e 23 intelektualëve të marrë në vitin 1999, kërkesa për transparencë dhe përgjegjësi ndaj krimeve të luftës mbetet në qendër të thirrjeve drejtuar bashkësisë ndërkombëtare.
Botuar fillimisht në Koha.net