Në teatrit të qytetit të Prishtinës “Dodona” të hënën mbrëma u përballën tri figura në një hapësirë ku dashuria nuk është gjithmonë shpëtim, kujdesi nuk garanton liri dhe hapësira familjare mund të kthehet shpejt në një lloj burgu. Përballë publikut u soll drama “Jetimët”, një tragjikomedi që e trajton me ironi të zymtë atë që mbetet pas varfërisë, humbjes dhe mungesës së një figure prindërore.
Vepra “Jetimët” e dramaturgut amerikan Lyle Kessler, e shkruar në vitin 1983, ngre skenën mbi një trekëndësh të pazakontë. Në qendër janë dy vëllezër jetimë, Treati dhe Philipi, ndërsa në anën tjetër shfaqet Haroldi, një burrë i pasur që hyn në jetën e tyre. Edhe pse historia nis në terrenin e vështirë të varfërisë dhe rrezikut që sjell jeta e ndarë pa mbështetje, ideja kryesore shkon më thellë se sa krimi apo paragjykimet e shoqërisë.
Kur dashuria kthehet në burg: “Jetimët” sjell mungesën që gëlltit jetën
Në tekstin e Kesslerit, ajo që vihet në provë nuk është vetëm fati i personazheve, por edhe nevoja për afeksion dhe për një figurë prindi që të mund të japë kuptim. Historia e trajton atë mungesë si një zbrazëti të brendshme që i ndjek personazhet edhe kur rrethanat e jashtme duken se mund të ndryshojnë. Në këtë mënyrë, varfëria dhe problemet sociale shndërrohen në sfond, ndërsa qendra mbetet “pse” e jetës së vazhdueshme pa arsye apo qëllim.
Regjia e shfaqjes në Prishtinë është e Ilirgd Bokshit. Premiera u realizua me dramën e njëjtë të titullit, ku e qeshura shfaqet si një element i pranishëm, por jo si lehtësim i vërtetë. Sipas përshkrimit të publikuar për shfaqjen, në versionin e Bokshit mungesa merr një formë më të dallueshme që nga fillimi. Humori nuk e zbut tragjedinë; përkundrazi, e shton keqardhjen, duke e vendosur përballë publikut peshën psikologjike që personazhet mbajnë.
Tri vetmi në skenë përplasen brenda një ambienti ku dashuria nuk funksionon si shpëtim automatik. Kërkesa për afeksion dhe nevoja për dikë që të qëndrojë pranë, nuk garanton domosdoshmërisht liri. Përkundrazi, kur këto nevoja përzihen me varfërinë, përçmimin shoqëror dhe traumat e së shkuarës, hapësira familjare mund të kthehet në një burg emocional. Në këtë linjë, të qeshurat që dëgjohen në shfaqje mbeten me shije të hidhur, sepse lindin në një terren të rëndë ekonomik dhe psikologjik.
Shfaqja i jep kështu dramës një ritëm ku komikja dhe e dhimbshmja ecin bashkë. Edhe pse publiku përballet me situata që krijojnë moment qeshjeje, nën to fshihet realiteti i personazheve: përballja me analfabetizmin, varfërinë dhe përçmimin që i ka shoqëruar përmes jetës. Elementi i së kaluarës traumatike nuk zhduket; ajo vazhdon të jetojë në të tashmen, duke e bërë marrëdhënien mes personazheve më të komplikuar, më të paqëndrueshme dhe më të rrezikshme.
Me premierën në Prishtinë, “Jetimët” sollën në skenë një histori që e lë mënjanë thjesht kuadrin e krimit apo konfliktit për të vënë në fokus mungesën si nyje qendrore të dramës. Trekëndëshi i Treatit, Philipit dhe Haroldit e kthen vëmendjen te nevoja e thellë për prindëri, për përkujdesje dhe për kuptim, ndërkohë që dashuria dhe kujdesi, kur mbështeten te kushtet e gabuara, mund të shndërrohen në një kurth.
Botuar fillimisht në Koha.net
