Irani ndodhet në një situatë jashtëzakonisht të vështirë dhe, pavarësisht pretendimeve të tij për epërsi në negociatat për t’i dhënë fund armiqësive me Shtetet e Bashkuara, realiteti tregon se Teherani ka nevojë për marrëveshje. Tashmë, negociatat që zhvillohen nën administratën e presidentit Donald Trump janë shoqëruar me përpjekje iraniane për t’i zvarritur, me argumentin se synohet një pakt më i favorshëm. Por ky skenar lidhet drejtpërdrejt me dobësinë e regjimit, që po rritet në rrethana të rënda.
Fakti që ajatollahët kanë dëshpërimisht nevojë për një marrëveshje nuk është vetëm çështje politike, por edhe ekonomike. Nëse Republika Islamike dëshiron të ketë ndonjë shans për t’i mbijetuar konfliktit, ajo duhet të arrijë një marrëveshje sa më shpejt. Ndërkohë, negociatorët iranianë po bëjnë çmos që procesi të mos ecë me shpejtësi, duke shpresuar se mund të sigurohet një rezultat më i mirë. Megjithatë, këto përpjekje po shfaqen si përpjekje për të fshehur një dobësi katastrofike.
Ekonomia e Iranit është goditur rëndë dhe është shembur pothuajse tërësisht pas humbjeve të shkaktuara nga lufta 40-ditore me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin. Në këtë kontekst, iranianët mbështeten pothuajse ekskluzivisht në ekonominë e zezë për të mbijetuar. Përkeqësimi i krizës nuk lidhet vetëm me ndikimin e jashtëm të betejave, por edhe me mënyrën se si vendi po administrohet. Shkatërrimi i infrastrukturës kyçe, si aeroportet dhe objektet e naftës, ka kontribuar ndjeshëm në rënien e mëtejshme të kapaciteteve ekonomike.
Ndërkohë, masat e marra nga vetë regjimi nuk kanë ndihmuar aspak. Një shembull i tillë është vendosja e një bllokade kombëtare të internetit, e cila synonte të pengonte aktivitetet e protestuesve antiqeveritarë. Por, pavarësisht qëllimit për kontroll, bllokimi ka nxjerrë në pah edhe indiferencën e regjimit ndaj mirëqenies së qytetarëve. Rreth gjashtë përqind e PBB-së së Iranit mbështetet në ekonominë digjitale, ndaj kufizimet godasin drejtpërdrejt një pjesë të rëndësishme të aktivitetit ekonomik.
Ngushtica e Hormuzit: arsyeja pse Teherani s’mund të pretendojë sovranitet
Një tjetër faktor që e thellon presionin mbi Iranin është bllokada detare amerikane. Teherani nuk e ka më luksin të përballojë për një kohë të gjatë ndikimin shkatërrues ekonomik të këtij bllokimi. Rreth 90 për qind e tregtisë vjetore të Iranit—që vlerësohet në 109.7 miliardë dollarë [90.1 miliardë euro]—kalon përmes Ngushticës së Hormuzit. Bllokada po i kushton vendit rreth 435 milionë dollarë [370 milionë euro] aktivitet ekonomik çdo ditë, ndërkohë që rrethanat mund të detyrojnë Iranin të mbyllë fushat e veta të naftës.
Pasojat po bëhen të prekshme edhe në parashikime konkrete ekonomike. Sipas të dhënave që qarkullojnë, inflacioni mund të arrijë së shpejti në 180 për qind, ndërsa papunësia pritet të rritet me dy milionë të tjerë, pasi fabrikat detyrohen të mbyllen. Në një skenar të tillë, është e vështirë të imagjinohet një perspektivë më e zymtë ekonomike që të mund të ndikojë tek negociatorët iranianë teksa shqyrtojnë ofertën më të fundit për paqe—të përshkruar si një paketë prej 14 pikash—nga presidenti Trump.
Situata ka arritur në një pikë ku edhe institucione brenda vendit po bëjnë paralajmërime. Së fundmi, banka qendrore e Iranit i ka dërguar një mesazh presidentit Masoud Pezeshkian, duke thënë se rindërtimi i ekonomisë së dëmtuar nga lufta mund të zgjasë më shumë se një dekadë. Në të njëjtën kohë, regjimi po përdor sërish metoda represioni për të shtypur çdo shenjë mospajtimi, me raporte për tortura, rrëfime të detyruara dhe ekzekutime që tashmë po shfaqen si dukuri të përditshme.
Ndërkohë, ndërsa rreshtat e Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) dyshohet të jenë dobësuar nga goditjet e pamëshirshme të marra nga amerikanët dhe izraelitët, regjimi raportohet se ka importuar ekstremistë islamistë nga jashtë për të ndihmuar në mbajtjen nën kontroll të çdo shenje trazirash. Në këtë tablo, qoftë edhe nga këndvështrimi më i favorshëm, duket e vetëkuptueshme se Irani është në gjunjë dhe nuk është në pozitë të kërkojë lëshime domethënëse nga administrata Trump në negociatat aktuale për t’i dhënë fund konfliktit.
Gjithsesi, ekziston një bindje e përhapur te disa komentatorë perëndimorë se Irani jo vetëm që ka epërsinë në bisedime, por edhe se i takon të vendosë kufizime mbi transportin tregtar që përdor Ngushticën e Hormuzit, edhe pse kjo rrugë ujore konsiderohet kalim ndërkombëtar sipas ligjeve të detit. Por ky argument rrezikon të kthehet në një lojë të gabuar: apologjetët e Teheranit mund t’i bindin negociatorët se kanë forcë, ndërkohë që realiteti tregon të kundërtën. Në këtë kontekst, pritet që raundi i ardhshëm i bisedimeve të rifillojë në Pakistan më vonë gjatë kësaj jave.
Edhe pse Trump mund të jetë nën presion brenda vendit dhe në arenën ndërkombëtare që të zgjidhë një konflikt që po shkakton tronditje të gjera në ekonominë globale, një marrëveshje që do të çonte në marrjen e sovranitetit mbi Ngushticën e Hormuzit nga Irani shihet si e papranueshme. Po ashtu, presidenti nuk do të toleronte asnjë pakt bërthamor që do t’i jepte Teheranit sado pak mundësi për të rifilluar punën mbi programin e tij të fshehtë të armëve bërthamore. Në fund të fundit, e vetmja marrëveshje realiste që i ofrohet Iranit është ajo që thjesht i jep fund armiqësive.
Botuar fillimisht në Telegrafi
