Drejtori i Global Crisis Group, Ilir Kulla, ka vënë theksin te një pikë kyçe e sigurisë në rajon: garancitë ndërkombëtare, sipas tij, nuk janë të mjaftueshme nëse një shtet nuk ka kapacitete të veta mbrojtëse. Në këtë kontekst, Kulla ka komentuar edhe mënyrën se si mund të veprojë Serbia në raport me situatën në Kosovë, duke lënë të kuptohet se synime për krijimin e tensioneve nuk përjashtohen.
Gjatë një bisede në emisionin “Matrix”, ai ka nënvizuar se logjika e sigurisë nuk mbështetet vetëm te premtimet dhe mekanizmat ndërkombëtarë, por lidhet drejtpërdrejt me aftësinë konkrete të institucioneve për të përballuar rreziqet. Sipas Kullës, një shtet që nuk ka kapacitete të veta mbrojtëse e ka më të vështirë të sigurojë stabilitet, edhe kur ekzistojnë garanci nga jashtë. Ky argument lidhet me një realitet të thjeshtë: në momentet kritike, veprimet në terren janë po aq të rëndësishme sa edhe zotimet politike.
Në vazhdim të analizës, Ilir Kulla u shpreh se Serbia mund të përpiqet të krijojë tensione. Ai nuk e ka paraqitur këtë si një proces të drejtpërdrejtë dhe të menjëhershëm, por si një skenar që mund të përdoret për të ushtruar presion, për të testuar reagimet dhe për të ndikuar në mjedisin e sigurisë. Megjithatë, në të njëjtën kohë, ai ka theksuar se një konflikt i ri në Kosovë konsiderohet i pamundur.
Garancitë ndërkombëtare s’mjaftojnë pa kapacitete mbrojtëse
Qëndrimi i tij për përpjekjet për tensione lidhet me mënyrën se si, historikisht, aktorët rajonalë kanë luajtur me narrativat dhe me sinjalet politike përpara se të ndërmarrin hapa më të rrezikshëm. Kulla argumenton se prania e garancive nga jashtë nuk e eliminon nevojën që shtetet të kenë strukturat dhe mjetet e nevojshme. Kjo, sipas tij, është pikërisht ajo çka e bën ndryshimin midis menaxhimit të rrezikut dhe përballjes së një situate që mund të destabilizojë rajonin.
Ndërsa për mundësinë e një konflikti të ri, ai thekson se ky skenar nuk pritet të materializohet. Në këtë mënyrë, mesazhi që del nga deklarimet e Ilir Kullës është i qartë: tensionet mund të synohen, por shkalla e përshkallëzimit në formën e një konflikti të ri nuk konsiderohet e realizueshme. Për ta bërë këtë dallim, ai i vendos garancitë ndërkombëtare në kuadrin e tyre real—ndihmë politike—por jo si zëvendësim të kapaciteteve të brendshme të mbrojtjes.
Emisioni “Matrix” ka shërbyer si hapësirë për ta vendosur këtë diskutim në qendër të vëmendjes publike, duke e lidhur analizën me sfidat e sigurisë në Kosovë. Në thelb, Ilir Kulla ka ngritur një çështje praktike për vendimmarrjen: sa më i konsoliduar të jetë kapaciteti mbrojtës i një vendi, aq më i ulët është rreziku që presionet e jashtme dhe skenarët e tensionimit të kthehen në përplasje të reja. Kjo qasje e shpjegon edhe pse ai e veçon mundësinë e krijimit të tensioneve nga mundësia e konfliktit.
Në përfundim, deklaratat e Ilir Kullës mbeten të lidhura me logjikën e sigurisë së qëndrueshme: garancitë ndërkombëtare kanë rol, por nuk janë të mjaftueshme në mungesë të kapaciteteve mbrojtëse të vendit. Ai vlerëson se Serbia mund të tentojë të rrisë tensionet, por një konflikt i ri në Kosovë është shumë i pamundur. Ky kombinim i dy elementeve—rreziku i tensionimit dhe kufizimi i shkallëzimit drejt konfliktit—e formëson perspektivën e tij për dinamikat e ardhshme në rajon.
Botuar fillimisht në Albeu