Sepse trëndafili është i bukur, edhe kur ka gjemba. Është një kombinim i thjeshtë mes pamjes dhe mbrojtjes: aromë, ngjyra, por edhe frikë, që vjen nga fakti se bima s’është vetëm për t’u parë. Është po ashtu një mënyrë për të kërkuar dashuri, ndryshe nga sa e presim ne, një mënyrë e çuditshme, por që e ka logjikën e vet. Në fund, pyetja që na zgjon kjo bukuri nuk është vetëm “pse ekzistojnë therrat”, por edhe “çfarë na mëson jeta kur nuk e kontrollojmë dot gjithçka”.
Një ditë, ndërsa po shëtisnin në Parkun e Taukbahçes, djali i Yllka Maqedonci pati një episod të vogël, por që u kthye shpejt në një kujtesë të gjatë. Gjatë ecjes pasdite, i hyri një therrë në këmbë. Filloi të qante. Ajo u ul pranë tij, ia pa këmbën, ia hoqi therrën dhe priti derisa djali të qetësohej. Kur u qetësua, shpërtheu një pyetje: i inatosur dhe pa u mbytur nga dhimbja, i vogli e pyeti pse janë krijuar therrat.
Kur erdhi momenti i përgjigjes, ajo e gjeti veten pa fjalë të gatshme. I tha se i duhet ta mendojë dy ditë. Reagimi i djalit ishte i menjëhershëm: “okay”, duke shfryrë, dhe kështu u qetësua mjaftueshëm që të vazhdonte lojën. Megjithatë, për autoren, pyetja s’u mbyll aty. E kishte kapur siç kapet diçka që të rri në mendje, edhe kur trupi është qetësuar. Në atë çast, ajo kuptoi se ndonjëherë pyetjet e fëmijëve duken më të vogla vetëm në formë, por kërkojnë përgjigje shumë më të thella nga ato që presim.
Pastaj nisën të vinin skenarë të thjeshtë, siç bëhet zakonisht me shpjegimet që lidhen me natyrën. Mund t’i thuash se therrat janë një mënyrë e bimëve për t’u mbrojtur. Mund t’i tregosh se disa bimë kanë zhvilluar struktura të tilla që të mos u afrohen lehtë, që të mos u hanë, që të ruajnë veten. Dhe, në një nivel, përgjigjja do të ishte e saktë. Por autorja e pranon se kjo s’do të ishte e mjaftueshme: sapo e dëgjoi pyetjen, s’mbeti te bima. Pyetja e djalit e çoi mendjen te njerëzit, te mënyra se si, “diku gjatë rrugës”, edhe ne fillojmë të krijojmë gjemba apo therrë.
Kur mbrojtja kthehet në burg: gjembat e jetës dhe rregullat e reja
Çfarë ndodh, kur një plagë e vjetër fillon të vendosë rregullat për një jetë të re? Sipas reflektimit që hap artikulli, mbrojtja fillon të bëhet burg. Në vend që të shërbejë si mjet për të mbijetuar, kthehet në mënyrë për të kontrolluar, për të mos lënë hapësirë. Kështu, letërsia bëhet më e bukur, sepse personazhet që të mbajnë mend s’janë ata që s’kanë therra. Janë ata që duhet të mësojnë kur t’i përdorin dhe kur t’i ulin “shpatat”. Në atë logjikë, dhimbja nuk shndërrohet menjëherë në mençuri; por kërkon kohë, kërkon të kuptuarit, kërkon një moment ku kupton se arma nuk është gjithmonë zgjidhja, edhe nëse është aty.
Autorja e krahason këtë me vetë çastin e djalit. Djali atë ditë nuk dinte asgjë nga këto. Ai kishte vetëm një therrë në këmbë, një dhimbje të menjëhershme dhe një pyetje që, pa e kuptuar, e çoi të rriturin drejt një kuptimi më të gjerë. Bukuria e pyetjes së tij qëndron pikërisht në këtë: e vogla, e sinqertë, e pafajshme. Ajo nuk kërkonte vetëm shpjegim për natyrën; kërkonte një arsye. Dhe kur pyet “pse”, në njëfarë mënyre po pyet edhe “si funksionon jeta”. Në fund, letërsia dhe jeta takohen te e njëjta ide: mbrojtja ekziston, por rëndësi ka si e përdor dhe kur e ul.
27 shtator 2026, ora 13:00 shënon edhe një kthesë të rrëfimit në platformën ku lexohet kjo letër. Teksti ruan tonin e një bisede të afërt, të nisur nga një park dhe e përfunduar me një mendim për njeriun. Nga një therrë në këmbë te pyetja “pse janë krijuar therrat”, udhëtimi hapet drejt një ideje më të gjerë për gjembat e brendshme: ato që krijohen nga plagët, ato që shpesh na mbajnë brenda kufijve që s’i kemi zgjedhur. Dhe ndërsa trëndafili vazhdon të jetë i bukur pavarësisht therrave, edhe ne kuptojmë se çështja nuk është vetëm “a i kemi”, por si mësojmë t’i kuptojmë, t’i menaxhojmë dhe t’i kthejmë në diçka që nuk na mbyll në burg.
Botuar fillimisht në Koha.net