Si ndikojnë formulimet e mjekëve në mënyrën se si pacientët vendosin për trajtime? Një studim i ri hedh dritë mbi një fenomen që shpesh nënvlerësohet: njerëzit nuk i interpretojnë njësoj këshillat shëndetësore, sidomos kur mjekët përdorin fjalë në vend të shifrave për të përshkruar shanset e suksesit të një terapie.
Në praktikë, mjekët mund të shpjegojnë mundësinë që një trajtim të funksionojë duke përdorur formulime të përgjithshme. Për shembull, ata mund të thonë se “ka gjasa të ndihmojë”, pa treguar qartë se sa e madhe është probabiliteti që terapia të japë rezultat. Kjo hapësirë interpretimi u lë pacientëve një detyrë që s’e kanë të qartë: të vendosin vetë se çfarë kuptimi kanë, në mendjen e tyre, shprehje të tilla.
Në studim përmendet edhe mënyra se si ngarkesa pozitive ose negative e fjalëve mund të ndryshojë qëndrimet. Një formulim si “është e mundur” mund t’i shtyjë disa persona të rekomandojnë një trajtim më fuqishëm se sa një formulim me ton më të zbehtë, si “nuk është e sigurt”. Me fjalë të tjera, jo vetëm përmbajtja, por edhe mënyra se si ajo shprehet, mund të ndikojë te vendimmarrja.
Studimi përfshiu persona me dhe pa çrregullim të spektrit të autizmit (ASD). Rezultatet tregojnë se një pjesë e pjesëmarrësve ndikoheshin më shumë nga toni dhe mënyra e formulimit të këshillës sesa nga ideja që vetë kishin për shanset e suksesit. Ndërkohë, të tjerë e mbanin më shumë fokusin te gjasat që, sipas vlerësimit të tyre, trajtimi të funksiononte. Kjo ndarje është një nga gjetjet kryesore të studimit, që sugjeron se mekanizmi i ndikimit të fjalëve nuk është i njëjtë për të gjithë.
Kur mjekët thonë “ka gjasa”, njerëzit interpretojnë ndryshe
Studiuesit e lidhën këtë me mënyrën si personat me ASD përpunojnë informacionin dhe komunikojnë. Studimi u drejtua nga Hidehito Honda i Universitetit Otemon Gakuin, në bashkëpunim me Hirokazu Kumazaki të Universitetit të Nagasakit dhe Kazuhiro Ueda të Universitetit të Tokios. Ueda, profesor në Shkollën Pasuniversitare të Arteve dhe Shkencave të Universitetit të Tokios, shpjegoi arsyetimin pas kërkimit: “ASD-ja shpesh shoqërohet me ndryshime në komunikim dhe në përpunimin e informacionit, ndaj pyetëm veten nëse personat me ASD mund t’i interpretonin ndryshe shprehjet që shprehin pasiguri”.
Për të kuptuar pse pritej një rezultat i caktuar, studiuesit u mbështetën edhe te kërkimet e mëparshme. Sipas tyre, ekzistojnë arsye për të pritur që personat me autizëm mund të mos ndikohen në të njëjtën mënyrë nga disa paragjykime në të menduar. Një shembull i përmendur në studim lidhet me një kërkim të botuar në revistën The Journal of Neuroscience, ku përshkrimi i një zgjedhjeje financiare si fitim ose humbje ndikoi më pak te personat me autizëm sesa te pjesëmarrësit e tjerë. Megjithatë, i njëjti hulumtim thekson se informacioni i hapur, që nuk përcakton qartë një përgjigje, mund të jetë më i vështirë për t’u trajtuar nga personat me autizëm.
Po kështu, studime të tjera e kanë lidhur autizmin me mospëlqimin ndaj situatave të paparashikueshme dhe me prirjen për t’i ndarë gjërat në kategori të prera, ku ekzistojnë vetëm dy mundësi. Për këtë arsye, studiuesit parashikuan që personat me autizëm do t’u caktonin shifra më të ngjashme shprehjeve të ndryshme dhe se toni i fjalëve mund të kishte një ndikim më të madh në zgjedhjet e tyre.
Për testimin e këtij pretendimi, u përdorën versione në gjuhën japoneze të një detyre nga një studim i vitit 1999. Në atë detyrë, një mik me migrenë të përsëritur po shqyrtonte mundësinë e një trajtimi të kushtueshëm të bazuar në akupunkturë. Në çdo version, një mjek me njohuri mbi migrenën jepte një mendim për shanset që trajtimi të ndihmonte. Tetë nga këto mendime shpreheshin me fjalë: katër shprehje pozitive, si “ka gjasa”, dhe katër negative, si “ka pak shpresë”. Tri mendime të tjera ofronin mundësi numerike: 10%, 30% ose 50%.
Pas secilit mendim, vullnetarët vlerësonin sa fort do ta rekomandonin trajtimin, në një shkallë nga një deri në pesë. Pastaj, ata shkruanin edhe çfarë mundësie mendonin se përfaqësonte çdo shprehje. Kjo u mundësonte studiuesve të krahasonin këshillën që merrte secili person me mënyrën se si ai vetë e interpretonte probabilitetin.
Eksperimenti kryesor përfshiu 48 persona me autizëm, të rekrutuar përmes një institucioni mbështetës për personat me çrregullime të zhvillimit. Çdo diagnozë ishte vendosur nga Kumazaki, një psikiatër me më shumë se 20 vjet përvojë. Grupi krahasues përbëhej nga 41 persona pa autizëm, ndërsa 17 vullnetarë të tjerë, të cilët kishin shënuar rezultate të larta në pyetësorët mbi tiparet autike, u përjashtuan nga studimi. Ndërkohë, për të shmangur vendime reale, vullnetarëve iu kërkua t’i jepnin këshilla një miku imagjinar, kështu që askush nuk duhej të merrte vendime të vërteta për trajtimin.
Botuar fillimisht në Bota Sot
