“Nëse arkitektura mund ta shpëtojë botën” është një pyetje që përsëritet prej kohësh dhe nuk ka një përgjigje të prerë. Pikërisht ky thelb diskutimi shërbeu si hyrje për atë që po ndodh në kuadër të Festivalit të Arkitekturës në Kosovë, i cili prej vitesh është kthyer në një pikëtakim jo vetëm për arkitektët, por edhe për publikun që kërkon të kuptojë mënyrën se si dizajni ndikon në shoqëri.
Festivali, i cili ka nisur tashmë kapitullin e 14-të, po zhvillon edicionin nën temën “Qyteti pas: Dizajnimi në kohë të krizave”. Në fokus të tij është Palestina, ndaj edhe shumica e ligjëratave lidhen drejtpërdrejt me temat e kësaj kohe—si trajtimi i hapësirave, përgjegjësia e planifikimit dhe mënyrat se si arkitektura mund të përballet me situata të vështira. Përveç përmbajtjes, organizimi i aktivitetit e kthen festivalin në një platformë të hapur për diskutim mes emrave të njohur nga vende të ndryshme.
Arkitektura si diskutim për zgjidhje në kohë krize
Pyetja “A mund ta shpëtojë botën?” u shfaq në ekranin e madh të “Kino Armatës” në Prishtinë, të enjten mbrëma, gjatë prezantimit të arkitektit italian Pierluigi Turco. Edicioni i këtij viti e bën edhe më të përshtatshme këtë çështje, sepse festivali po i qaset dizajnimit si një proces që nuk kufizohet vetëm te forma, por lidhet me realitetet e jetës dhe me nevojën për zgjidhje që mbështesin komunitetet.
Në vazhdim të programit, festivali ka pasur edhe një përgatitje të veçantë për mysafirët pjesëmarrës. Një shëtitje në Prizren, në fillim të javës, u prezantua si “intro” e rrugëtimit të festivalit. Më pas, ditë më vonë u hapën punëtoritë, ndërsa të mërkurën mbrëma nisi seria e ligjëratave, ku një prej segmenteve kryesore u drejtua pikërisht nga tema qendrore e edicionit.
Kapitulli i 14-të nuk është i fokusuar vetëm në leksione. Ai përfshin edhe punëtoritë, të cilat kanë nisur me tri aktivitete. Në njoftimet për programin theksohet se të gjitha punëtoritë kanë për fokus Palestinën. Njëra prej tyre është “hands-on” me materiale të ndërtimit dhe mban titullin “Hands as tools” ose “Duart si vegla”. Dy punëtoritë e tjera janë teorike, duke sjellë kështu një kombinim mes qasjes praktike dhe asaj konceptuale për çështjet që lidhen me dizajnimin dhe hapësirën në kohë krize.
Gjatë punëtorive, për bazë është marrë një “Hebro” — detaj ky që lidhet me mënyrën si po strukturohen aktivitetet dhe si po ndërtohet përmbajtja rreth temës. Ndërkohë, në kuadër të diskutimeve të festivalit janë përmendur edhe qasje më të gjera për ripërdorimin e materialeve dhe arkitekturën si vazhdimësi. Profesoresha Clara Vale, nga Universiteti i Portos, ka dhënë një përkufizim që thekson se ripërdorimi nuk është vetëm kthim i materialit në përdorim: ai përfshin edhe dimensionin hapësinor, historik dhe kulturor.
Në këtë kontekst, Festivali i Arkitekturës në Kosovë ruan një logjikë që shkon përtej prezantimeve: ai synon të sjellë zgjidhje dhe të nxisë një diskutim të hapur për tema aktuale, duke krijuar mundësi edhe për të rinjtë në Kosovë përmes punëtorive dhe trajnimeve konkrete në fushën e arkitekturës. Edicioni i sivjetmë, me temën “Qyteti pas: Dizajnimi në kohë të krizave” dhe me Palestinën në qendër, po e mban gjallë po atë pyetje të hershme—por këtë herë të vendosur në një realitet ku dizajni dhe planifikimi përballen me sfida të menjëhershme.
Botuar fillimisht në Koha.net