Një autor serb, i cili shkruan një dekadë para pushtimit të Kosovës, nuk e përdor emrin Uroševac, por shfaqet forma Ferizović. Ky detaj, i vendosur në kontekstin e dokumenteve dhe të mënyrës si janë regjistruar emërtimet e qytetit në periudha të ndryshme, shërben si një tregues se Uroševac nuk rezulton të ketë qenë një emër i qëndrueshëm historik në fund të shekullit XIX dhe në fillim të shekullit XX. Përkundrazi, forma që del në materialet e kohës mbart një tjetër vazhdimësi emërtimi, e lidhur me Ferizaj/Ferizović.
Gjatë trajtimit të kësaj teme, rëndësi i kushtohet edhe një dëshmie tjetër që e mbështet vazhdimësinë e emrit Ferizaj në dokumente më të hershme. Kjo lidhet me studimin e Shaban Hashanit, i cili ka analizuar historinë e qytetit duke u mbështetur në regjistra osmanë dhe në burime të tjera historike. Në këtë kuadër, përpara ndërtimit të hekurudhës Shkup–Mitrovicë, vendbanimi përmendet me emrin Feriz-bej, duke treguar se përdorimi i emrit lidhet me faza të caktuara administrative dhe me mënyrën se si është fiksuar toponimia në dokumente.
Një element tjetër që i shton peshë këtij interpretimi është fakti se ndryshimi i emrit të Shkupit lidhet me veprime të autoritetit pushtues. Në mënyrë analoge, edhe trajtimi i emërtimit të vendbanimeve në rajon shihet si proces i lidhur me pushtimin dhe me mekanizmat zyrtarë të administrimit. Kështu, emërtimi i mëvonshëm Uroševac del si një variant që, sipas argumentit të ngritur në tekst, nuk përputhet me gjurmët e toponimisë që shfaqen më herët, në materiale që i takojnë kohës para vendosjes së administratave të mëvonshme.
Uroševac si emër i imponuar, jo vazhdim historik i Ferizaj/Ferizović
Kur flitet për dokumentet diplomatike, një pjesë e rëndësishme lidhet me mënyrën se si është përdorur forma sllave Verisović (Ferizović) në komunikimet e Austro-Hungarisë. Ky përdorim konfirmohet nga raportet që lidhen me Kuvendin e Ferizajt të korrikut 1908. Për të ilustruar këtë, në materialet përmendet një telegram i konsullit austro-hungarez në Mitrovicë, Heinrich von Zambaur, i datës 5 korrik 1908. Telegrami e identifikon vendbanimin pranë stacionit hekurudhor me emrin Verisović, duke treguar se në korrespondencën zyrtare të diplomacisë austro-hungareze ishte përdorur kjo formë disa vjet përpara se administrata serbe të impononte emërtimin Uroševac.
Për rrjedhojë, ky fakt e vendos çështjen e emërtimit në dy rrafshe: nga njëra anë, variantet Verisović/Ferizović paraqiten si pjesë e nomenklaturës shumëgjuhëshe të periudhës osmane; nga ana tjetër, emërtimi i mëvonshëm Uroševac shfaqet si një formë e vendosur pas periudhës së dokumentimit ku del qartë prania e emrave të tjerë në komunikimet zyrtare. Në këtë mënyrë, argumenti i ngritur ndihmon që të mos ngatërrohen variantet që qarkullonin në dokumentet shumëkombëshe me toponimin e mëvonshëm serb, i cili lidhet me një fazë tjetër politike dhe administrative.
Materiali në fjalë e lidh këtë qasje edhe me një tjetër dëshmi vizuale të kohës. Përmendet një hartë e kombësive të vilajeteve të Kosovës, Selanikut, Shkodrës, Janinës dhe Manastirit, me vitin e botimit 1904. Në këtë hartë, përmendet se Ferizaj nuk paraqitet me formën Ferisović / Verisović. Edhe pse kjo hartë tregon një boshllëk ose një mënyrë të veçantë paraqitjeje për Ferizajn, ajo shërben si element i periudhës dhe si konfirmim se identifikimi i emrave në dokumentet e kohës nuk ishte gjithmonë uniform, por lidhej me mënyrën se si hartografët dhe autoritetet i regjistronin të dhënat.
Në përmbledhje, artikulli ndërton një vijë argumentuese duke nisur nga një autor serb, i cili një dekadë para pushtimit të Kosovës përdor Ferizović dhe jo Uroševac. Më pas, ai përforcohet me studimin e Shaban Hashanit, i cili i referohet regjistrave osmanë dhe burimeve të tjera historike, duke theksuar se para ndërtimit të hekurudhës Shkup–Mitrovicë vendbanimi njihej si Feriz-bej. Përfundimisht, dokumentacioni diplomatik austro-hungarez i datës 5 korrik 1908, me telegramin e Heinrich von Zambaur në Mitrovicë, e identifikon vendbanimin pranë stacionit hekurudhor si Verisović, duke e bërë të qartë se kjo formë qarkullonte në komunikime zyrtare përpara se të vendosej emërtimi Uroševac. Kështu, emërtimet Verisović/Ferizović dalin si pjesë e nomenklaturës shumëgjuhëshe të kohës, ndërsa Uroševac shfaqet si një produkt i politikës shtetërore të mëvonshme serbe.
Botuar fillimisht në Koha.net
