Në depresion, faji nuk shfaqet vetëm si një emocion i zakonshëm pas një gabimi apo vendimi të gabuar. Për shumë njerëz, ai lidhet më pak me realitetin dhe më shumë me mënyrën se si truri i përpunon emocionet. Ajo që fillon si një ndjesi përgjegjësie mund të kthehet në një barrë të rëndë, që ndryshon mënyrën se si personi e sheh veten dhe botën rreth tij.
Ekspertët paralajmërojnë se në kontekstin e depresionit, faji shpesh nuk funksionon si “busull” drejt përgjegjësisë. Në vend të kësaj, ai merr një formë tjetër: e ngulitur thellë, e përsëritur dhe shpesh pa lidhje reale me atë që ka ndodhur. Në rastet më të rënda, mund të shfaqet edhe një perceptim i shtrembëruar, ku personi bindet se është përgjegjës për ngjarje për të cilat nuk ka pasur asnjë kontroll, madje edhe kur nuk ekziston as lidhje direkte.
Faji në depresion rrit izolimin dhe vetëkritikën
Një element që e bën situatën edhe më të vështirë është fakti se ky simptomë shpesh neglizhohet. Studimet tregojnë se intensiteti i ndjenjës së fajit lidhet drejtpërdrejt me thellësinë e depresionit: sa më i thellë të jetë depresioni, aq më e fortë mund të jetë edhe barra e fajit. Përveç kësaj, në aspektin klinik, faji te depresioni rrallë vjen i vetëm. Shpesh shoqërohet me turp dhe me tërheqje nga shoqëria, duke e futur personin në një rreth vicioz.
Ky rreth nis kur personi tërhiqet nga të tjerët, duke u mbetur më shumë vetëm me mendimet e veta. Me kalimin e kohës, këto mendime mund të bëhen gjithnjë e më negative. Studimet në fushën e psikiatrisë theksojnë se ndjenja e tepërt e fajit mund të rrisë vetëkritikën dhe introspeksionin e tepruar. Në disa forma më të lehta të depresionit, kjo ndjesi ndonjëherë mund të ndihmojë në kuptimin e emocioneve personale, por në format më të rënda ajo e humb këtë funksion dhe bëhet shkatërruese.
Por çfarë ndodh realisht brenda trupit dhe mendjes? Hulumtimet moderne tregojnë se depresioni nuk është thjesht një gjendje psikologjike, por edhe një proces biologjik. Çrregullimi i hormoneve të stresit, sidomos kortizolit, mund të ndikojë në funksionimin e trurit dhe në përpunimin e emocioneve. Po ashtu, mëlçia luan rol të rëndësishëm në shpërbërjen e hormoneve, përfshirë edhe kortizolin. Kur funksioni i saj nuk është optimal, çekuilibri hormonal mund të jetë më i theksuar, duke ndikuar më shumë në stabilitetin emocional. Kjo do të thotë se ekziston një lidhje e ndërlikuar mes trupit dhe psikikës: kur prishet një pjesë e sistemit, shpesh reflektohet edhe te tjetra.
Në format më të rënda të depresionit, faji mund të kthehet në bindje të thella se personi nuk ka vlerë ose se është barrë për të tjerët. Këto mendime nuk bazohen në realitet, por personi i përjeton si të vërteta absolute. Pikërisht kur mendimi bëhet kaq “i prerë” dhe i palëkundur, rreziku rritet: kjo mënyrë e të menduarit mund të lidhet me shfaqjen e mendimeve vetëvrasëse. Po ashtu, karakteristikë e fajit depresiv është se ai nuk njeh kufij kohorë. Personi mund të kthehet vazhdimisht te ngjarje të largëta të së kaluarës dhe t’i interpretojë ato si gabime personale, edhe kur nuk ka bazë reale për një gjë të tillë.
Pse ndodh ky shtrembërim i perceptimit? Depresioni e ndryshon mënyrën se si truri përpunon informacionin. Vëmendja fokusohet më shumë te përvojat negative, ndërsa ato pozitive shtyhen në plan të dytë. Kështu, ndjenja e fajit mund të shtrihet pothuajse në çdo fushë të jetës: personi mund të ndihet përgjegjës për veprimet e të tjerëve, për rrethana apo pasoja mbi të cilat nuk ka pasur ndikim. Ky humbje e kufirit real është ajo që e dallon fajin e shëndetshëm nga ai që shfaqet dhe ushqehet nga depresioni.
Lajmi është se kjo simptomë, sado e rëndë të duket, mund të lehtësohet me qasjen e duhur. Një nga hapat e para është zhvillimi i vetëdhembshurisë, aftësisë për t’i folur vetes me po aq butësi sa do t’i flisje një personi tjetër. Psikoterapia, veçanërisht qasja njohëse-sjellore, ndihmon në identifikimin e modeleve të mendimit që qëndrojnë pas ndjenjës së fajit. Përmes punës me specialistin, personi mund të ndryshojë gradualisht mënyrën se si i interpreton ngjarjet dhe rolin e tij në to. Në kombinim me terapinë që përshkruan mjeku, kjo qasje mund të ulë simptomat dhe të ndihmojë në rikthimin e ndjenjës së kontrollit.
Botuar fillimisht në Telegrafi