Në ekspozitën “Sy më sy”, rrëfimi artistik nuk vjen në formë fotografish të zakonshme, por përmes një gjuhe vizuale të pazakontë. Në vend të portreteve apo skenave tipike, syri zhvendoset në qendër të vëmendjes: bebëzat e zmadhuara bëhen pikëtakim mes së kaluarës dhe së tashmes. Kjo qasje e kthen shikimin në një përballje të drejtpërdrejtë për publikun, duke i ftuar të mos ndalen vetëm te ajo që shohin, por të reflektojnë edhe mbi atë që u del përpara.
Ekspozita zhvillohet me një koncept ku “irisi” shndërrohet në metaforë të njohjes, pranimit dhe përballjes. Ideja është që, përmes detajeve të syrit, të perceptohen jo vetëm gjurmë vizuale, por edhe histori të mbajtura për dekada. Në shumë raste, këto përvoja janë jetuar në heshtje, dhimbje dhe përjashtim—një realitet që ekspozita e sjell në hapësirë publike me një mënyrë që prek ndjeshmërinë e shikuesit.
Rrëfimi vizual ndërtohet në muret e bardha të hapësirës ekspozuese, ku secili element ka kompozimin e vet. Në qendër të katrorëve të zinj, objektivi i fotoaparatit sjell pamje të bebëzave të zmadhuara, vija, ngjyra dhe rrathë. Përtej aspektit biologjik të syrit, aty shfaqen edhe dëshmi dhe kujtime. Është një interpretim që e lidh syrin me historitë e atyre që kanë bartur plagët e luftës dhe, veçanërisht, plagën e dhunës seksuale gjatë luftës në Kosovë.
“Sy më sy” nuk trajton vetëm vuajtjen, por edhe forcat që kanë mbetur brenda atyre që kanë mbijetuar. Nëpërmjet bebëzave të të dhunuarve, ekspozita synon të depërtojë te dhimbja, por njëkohësisht ta nxjerrë në pah guximin, qëndrueshmërinë dhe faktin se heshtja është thyer. Për këtë arsye, në vend të një qasjeje thjesht informuese, shfaqet një rrugëtim emocional: shikuesi ndalet, sheh nga afër dhe kupton se fotografia nuk është fundi—është fillimi i një bisede të vështirë, por të domosdoshme.
Bebëzat si metaforë: njohje, pranim dhe përballje
Në hyrje të ekspozitës, theksohet se ajo përfaqëson një moment të rëndësishëm në angazhimin e gjerë dhe të vazhdueshëm për të trajtuar plagën e dhunës seksuale. Kjo e bën “Sy më sy” një formë memoriale, ku arti vepron si hapësirë për të përballuar realitetin. Për publikun, kjo nënkupton një shikim më të ngadalshëm dhe më të kujdesshëm: korniza që mbulon secilën bebëz kthehet në një shenjë vizuale që e udhëzon vëmendjen drejt dëshmisë dhe kujtesës.
Ashtu sikurse reflekton në kornizën që mbulon secilën bebëz, ekspozita i vendos dy kohë në të njëjtin plan: të kaluarën, ku janë bartur plagët, dhe të tashmen, ku publiku ftohet të mësojë të shohë ndryshe. Në këtë mënyrë, “Sy më sy” krijon një lidhje mes atyre që kanë përjetuar dhunë dhe atyre që e shohin ekspozitën, duke e bërë të qartë se ajo që nuk flitet për vite nuk zhduket—por kërkon një formë të re shprehjeje dhe vlerësimi.
Ekspozita vlerësohet si një prej qasjeve më të ndjeshme artistike dhe memoriale ndaj plagës së dhunës seksuale gjatë luftës në Kosovë. Me formatin e saj të veçantë, ajo e largon narrativën nga stereotipet dhe e vendos theksin te detaji, te dëshmia dhe te kujtesa. Publiku, duke ecur mes mureve të bardha dhe katrorëve të zinj, e kupton gradualisht mesazhin: syri bëhet gjuhë, bebëza bëhet rrëfim, ndërsa shikimi kthehet në reflektim. Kjo e bën “Sy më sy” një ngjarje që kërkon vëmendje dhe respekt, pa e humbur dimensionin human që qëndron pas çdo pamjeje.
Botuar fillimisht në Koha.net
