Edgar Morin, sociolog, antropolog, ekolog, filozof dhe regjisor francez, nuk jeton më. Ai vdiq në moshën 104-vjeçare, duke mbyllur jetën e një prej figurave më të njohura të intelektualizmit francez, punimet e të cilit u shtrinë në shumë fusha dhe i dhanë publikut ide që lidheshin me përvojat e vetë jetës.
Vdekja e tij u konfirmua nga presidenti francez Emmanuel Macron. Në një postim në rrjetin “X”, Macron e përshkroi Morin si “ushtar të Rezistencës, luftëtar dhe shpirt të lirë, mbrojtës të natyrës dhe njerëzimit”. Po ashtu, ai e cilësoi Morin “vetë mishërimi i humanizmit”, duke e vendosur trashëgiminë e tij jo vetëm në fushën akademike, por edhe në dimensionin moral dhe qytetar.
Një element që i dha autoritet të veçantë Morinit ishte rruga e tij formuese gjatë Luftës së Dytë Botërore. Ai ishte i fundit i mbijetuar i një brezi intelektualësh të formuar nga përvojat gjatë pushtimit nazist të Francës. Këto përvoja, të ngulitura thellë në kujtesën dhe mendimin e tij, i dhanë librave dhe deklaratave të tij një peshë të veçantë morale në vendin ku ai jetoi dhe punoi. Deri në fund, zëri dhe prania e Morin në skenën intelektuale franceze mbetën të pandryshuara.
Në vitin 2003, Morin shfaqte një qasje të tillë edhe ndaj kuptimit të ekzistencës. Në atë kohë ai tha: “Kam një ndjenjë të përhershme të misterit të të gjitha gjërave”. Më tej shtoi: “Ende nuk e di pse kam lindur, pse ekzistoj”. Këto fjalë pasqyronin një mendim që nuk i mbyllte çështjet, por i mbante hapur, duke i ftuar njerëzit të vrisnin kureshtjen dhe të kërkonin kuptim.
Morin: “Gjyshi” i intelektualëve francezë, me autoritet moral
Angazhimi i tij intelektual dhe kalimi përmes periudhave më të trazuara të shekullit të kaluar i dhanë atij një besueshmëri që, sipas vlerësimeve të bëra për të, pakkush mund ta arrinte. Në vitin 2021, në një profil kushtuar 100-vjetorit të tij, gazeta “Libération” shkroi se “Ai është gjyshi i të gjithë francezëve” dhe e quajti kujtesa e tij “kujtesa e shekullit të kaluar”. Ky formulim e lidhte Morin jo vetëm me prodhimin e tij intelektual, por edhe me rolin e tij si figurë që ruante një vijë të vazhdimësisë historike.
Gjatë jetës së tij, Morin punoi në shumë drejtime. Ai u përshkrua si një mendimtar që përfshinte epoka dhe disiplina të ndryshme, duke mahnitur bashkëkombësit e tij me erudicionin dhe mësimet e jetës të nxjerra nga Rezistenca. Vetë punët e tij reflektonin këtë ndërthurje: ai nuk kufizohej në një fushë të vetme, por i shihte idetë si diçka që duhet të lëvizin mes shkencës, filozofisë dhe përvojës njerëzore.
Libri i tij i fundit ishte një nga afro 120 veprat që ai shkroi ose bashkëshkroi. Edhe pse teksti origjinal i dhënë në material ndalet në një pikë para se të përfundojë fjalia për atë vëllim, fakti që Morin ka lënë pas një trup kaq të gjerë pune mbetet një prej shenjave më të qarta të ndikimit të tij. Vdekja e tij i jep fund pranisë së një intelektuali që, në Francë, u identifikua me një mënyrë të veçantë të të menduarit: serioze, e frymëzuar nga historia dhe e lidhur me dinjitetin njerëzor.
Botuar fillimisht në Koha.net
