Ekspozita “E errët asht nata” e Mehmet Behlulit vjen si një ndërhyrje artistike që nuk mjaftohet vetëm me estetikën. Nëpërmjet veprave dhe ritmit të të menduarit, ajo kërkon një kohë tjetër përpara syrit të publikut: një kohë që niset nga zymtësia e së kaluarës dhe shtrin ndikimin edhe në ditët e sotme. Titulli, i ngarkuar me një ndjesi të brendshme, nuk e mbyll mesazhin në errësirë, por e kthen atë në thirrje për shpresën.
Në qendër të kësaj përvoje vizuale qëndron vëmendja ndaj mënyrës se si arti “lexon” botën dhe si e përkthen atë në forma. Behluli e ka kohë që ka hequr dorë nga ideja se arti është thjesht dekorativ, zbukurues. Për të, veprat artistike nuk mund të jenë neutrale: ato duhet të kenë qëndrime të qarta, edhe kur lënë hapësirë që publiku ta bëjë leximin e vet. Kjo është pjesë e gjuhës së tij krijuese—provokime që nuk mbeten në përgjithësime, por nisin nga një bazë konkrete dhe e patjetërsueshme.
Një shembull i hershëm i kësaj qasjeje është pozicionimi i Behlulit që daton në vitin 1995, me veprën “Post Guernica”. Aty ai u mbështet te një “citim” nga mjeshtri botëror Pablo Picasso. Ndërsa Picasso, në mënyrën e tij, paraqiste bombardimin e një qyteti, Behluli e përdorte atë referencë për të folur për çfarë po ndodhte atëherë në Kosovë. Megjithatë, edhe kur mesazhi është i ashpër dhe i mbushur me peshë, ai e ruan një dritare: shpresa mbetet e pranishme, të paktën në prapavijë.
“E errët asht nata” po zhvillohet si ekspozitë personale e Behlulit dhe është e kuruar nga Dren Maliqi. Përzgjedhja e saj nuk duket rastësore: titulli është ndërtuar si një konstatim që në pamje të parë tingëllon tautologjik, por brenda tij hapet një logjikë tjetër—errësira kthehet në mjet për ta gjetur dritën. Kjo qasje e bën ekspozitën të mos ndalet në efektin e parë, por ta shtyjë publikun drejt një leximi më të thellë të veprës dhe të kohës që ajo prek.
Errësira bëhet rrugë drejt shpresës
Ekspozita është e hapur të hënën mbrëma në galerinë “Qahili”, në periferi të kryeqytetit. Ajo vjen e ndërtuar me një përzgjedhje prej shtatë veprash personale të Behlulit, mes të cilave edhe një vepër e paraqitur në foto si monument pëlhurash, e titulluar “Ana”. Përmes formave dhe materialeve, mesazhi nuk shprehet vetëm me imazh, por edhe me peshën emocionale që e mban brenda. Teksti e nënvizon se “Ana” nis nga një bazë jashtëzakonisht e sinqertë—nga nëna—duke e lidhur kështu dimensionin personal me atë universal.
Në këtë ekspozitë, Behluli shfaq një artist që nuk kërkon të jetë i butë në gjest. Ai është cilësuar si brutal në mënyrën e tij krijuese, në kuptimin që sakrifikon estetikën siç e kupton dhe si e do arti i tij. Por kur ekspozita merr formën e saj të kuruar, ajo kthehet në diçka më shumë se një koleksion veprash: bëhet një thirrje. “E errët asht nata” tejkalon përditshmërinë, sepse nuk e trajton errësirën si fund, por si fazë që hap hapësirë për shpresën.
Reflektimi i ekspozitës lidhet edhe me mënyrën se si Behluli e sheh raportin mes terr it dhe dritës. Në interpretimin e tij, terri nuk e përjashton dritën: brenda territ gjendet dritë dhe brenda dritës ka edhe terr. Kjo ide përshkon shtrirjen e ekspozitës dhe e bën atë të ndihet si një udhëtim, ku publiku jo vetëm shikon, por përjeton një lëvizje nga zymtësia drejt mundësisë për të parë ndryshe. Në fund të ekspozitës, ajo që mbetet është mesazhi se njeriu mund ta gjejë shpresën edhe kur ditët janë të zymta, duke e kthyer errësirën në një pikë nisjeje.
Botuar fillimisht në Koha.net