Dy tragjedi të rënda brenda vetëm një jave kanë rikthyer në qendër të vëmendjes dështimin institucional për të mbrojtur jetën e grave në Kosovë. Në shenjë revolte ndaj këtij realiteti, organizatat për të drejtat e grave dhe shoqëria civile kanë thirrur qytetarët që të dalin në shesh dhe të protestojnë, duke kërkuar që mekanizmat e sigurisë dhe drejtësisë të funksionojnë pa vonesa e pa boshllëqe.
Rastet kanë ringjallur edhe një diskutim që organizatat e grave e konsiderojnë thelbësor: femicidin. Ky term përdoret për vrasjen e grave që lidhet me dhunën me bazë gjinore. Përtej faktit që çdo ngjarje ka rrethanat e veta, organizatat theksojnë se përsëritja e rasteve tregon për probleme më të gjera, jo për incidente të izoluara.
Pas vrasjes në Malishevë, ministrja në detyrë e Drejtësisë dhe Koordinatorja Kombëtare për Mbrojtje nga Dhuna në Familje, Dhuna ndaj Grave dhe Dhuna me Bazë Gjinore, Donika Gërvalla, mblodhi në një tryezë përfaqësues të Policisë, Prokurorisë, Gjykatës dhe Qendrës për Punë Sociale. Në takim u synua shqyrtimi i funksionimit të mekanizmave institucionalë dhe masave të parandalimit të rasteve të tilla, në mënyrë që sistemi të reagojë në kohë dhe të mos lejojë që rreziku të përshkallëzohet.
Gjatë kësaj nisme, Donika Gërvalla ka theksuar se asnjë hallkë e sistemit nuk duhet të dështojë. Mes institucioneve të përfshira në këtë bashkërendim, pritet të dalin përgjegjësi më të qarta dhe hapa konkretë që lidhen me trajtimin e rasteve të dhunës, menaxhimin e masave mbrojtëse dhe koordinimin e institucioneve përgjegjëse.
Shifrat e fundit e bëjnë edhe më të mprehtë shqetësimin. Në katër vitet e fundit janë raportuar 11 gra të vrara. Tri prej tyre ndodhën vetëm këtë vit. Kjo tregon se, pavarësisht ndryshimeve ligjore dhe mekanizmave të rinj të mbrojtjes, dhuna ndaj grave mbetet një prej sfidave më serioze për institucionet e Kosovës.
Sipas të dhënave që janë përmendur në kontekstin e këtyre rasteve, që nga viti 2010 numri i grave të vrara brenda familjes ka arritur në 62. Për organizatat e grave, kjo shifër nuk paraqet vetëm histori individuale, por një tregues të qartë të një problemi sistematik që vazhdon të prodhojë pasoja fatale.
Femicidi si urgjencë: sistemi duhet të mos dështojë
Në përpjekjet për të kuptuar shkallën e problemit, u përmend edhe monitorimi i rasteve të dhunës me bazë gjinore. Vetëm gjatë periudhës nga viti 2025 deri në maj të vitit 2026, RrGK ka monitoruar 155 raste të dhunës me bazë gjinore, përfshirë edhe raste të femicidit. Ky vëzhgim, sipas të dhënave të raportuara, ka nxjerrë në pah sfida në funksionimin e sistemit të drejtësisë dhe në mënyrën se si institucionet i trajtojnë rastet kur raportohet dhunë dhe kërkohet mbrojtje.
Një tjetër rast që u kthye sërish në vëmendje është vrasja e Hamide Magashit, një grua shtatzënë, e cila katër vjet më parë u vra në QKUK. Rasti i saj u cilësua si tronditës për Kosovën pikërisht sepse ajo kishte urdhër mbrojtës aktiv. Pas kësaj ngjarjeje u ndryshuan ligje dhe u investuan rreth 600 mijë euro në sistemin elektronik të mbikëqyrjes së personave ndaj të cilëve vendosen masa të tilla. Megjithatë, edhe pas këtyre ndryshimeve, vrasjet e grave vazhdojnë, duke forcuar bindjen e organizatave se sistemi kërkon përmirësim të vazhdueshëm dhe zbatim pa lëshime.
Ndërsa protestat dhe diskutimet publike po shtohen, objektivi i deklaruar nga organizatat është që trajtimi i dhunës me bazë gjinore dhe femicidit të mos mbetet vetëm në nivel formal. Përmes bashkërendimit institucional dhe kërkesave publike, pritet të ketë më shumë fokus në parandalim, reagim në kohë dhe garantim që urdhrat mbrojtës e masat përkatëse të shoqërohen me zbatim efektiv.
Botuar fillimisht në Bota Sot