Hasi e shënon Ditën e Dëshmorëve me një përkujtim të veçantë për ata që dhanë gjithçka për lirinë e Kosovës. Në këtë ditë kujtohen 14 dëshmorë nga Hasi i Shqipërisë, pjesë e një numri më të madh që lidhet me kontributin e zonës për luftën dhe çlirimin.
Kontributi i Hasit ka qenë i hershëm dhe i drejtpërdrejtë në luftën për çlirimin e Kosovës nga Serbia. Çdo shtëpi hasjane, në periudhën e atyre ditëve të vështira, kishte hapur dyert për të strehuar e për të ndihmuar djemtë e vajzat e Kosovës që i kishin kthyer pushkën armikut shekullor. Kjo ndihmë nuk u kufizua vetëm me një herë; gjatë viteve kulmore, hasjanët nga Shqipëria dhe Kosova u bënë bashkë për t’i dalë zot njëri-tjetrit.
Në fund të viteve ’90, kufiri që ndante Hasin e Kosovës nga Hasi i Shqipërisë u shndërrua në një portë triumfi. Ai kalim nuk shërbeu vetëm për lëvizje, por për solidaritet: për të ndihmuar vëllezërit e një kombi. Në këtë rrugëtim lirie, nga Hasi i Shqipërisë, që më herët ndahej me një kufi të hekurt, u rreshtuan në luftë shumë djem e vajza, duke u bërë pjesë e përpjekjes së përbashkët për të ndryshuar fatet e vendit.
Kujtimi i përbashkët për 43 dëshmorët e Hasit
27 vjet pas luftës, Hasi i bashkuar përkujton 43 dëshmorët e kombit, 14 prej të cilëve ishin nga Hasi i Shqipërisë. Përvjetori shërben si dëshmi e asaj që u ndërtua atëherë kur gjithçka ishte në rrezik dhe kur kufijtë, në kuptimin njerëzor, nuk e ndalën vullnetin për të ndihmuar. Në këtë përkujtim, familjarë dhe organizata që lidhen me periudhën e luftës u vunë në qendër të nderimit, ndërsa mesazhi mbeti i njëjtë: liria nuk erdhi lehtë dhe duhet të kujtohet me respekt.
Një nga figurat që ruan ende të pacenuar kujtimin e të shtrenjtëve është Afërdita Brati, nga Shqipëria. Ajo është nusja e Besmir Bratit dhe motra e Naim Qemës. Afërdita e ruan me vëmendje rrëfimin për atë kohë kur bashkimi me luftën ishte i pandashëm për shumë familje hasjane. Ajo kujton se, që ditën që filloi lufta e Kosovës, shumë persona u bashkuan pa përjashtim me UÇK-në, duke e ndjerë se lufta kishte prekur njësoj si ata në Kosovë, ashtu edhe ata në Shqipëri.
Edhe historia e Bora Karaqit lidhet me vështirësitë e atyre ditëve dhe me ndjenjën e thellë për humbjen e bashkëshortit. Bashkëshortja e Gaspër Karaqit tregon se e kishte parandjerë largimin e tij. Ajo thotë se të mërkurën në mbrëmje e ka parandjerë diçka të tillë, të enjten ai kishte shkuar në shkollë, dhe prej atij momenti nuk ka qenë e qetë. Dy ditë pas, sipas rrëfimit të saj, u gjet i vdekur, me shumë vështirësi për ta përballuar.
Në përkujtim u shfaq edhe një tjetër dimension i sakrificës: ajo që mbetet pas një humbjeje të tillë. Afërdita Brati, bashkëshortja e dëshmorit Besmir Brati, thotë se gëzohet që e sheh të lirë dhe sheh pavarësinë, ndërsa përmend edhe pengun që i ka mbetur: i mungojnë si bashkëshorti ashtu edhe vëllai, pasi i ka rritur tre fëmijë jetimë, ndërsa nënë 25-vjeçe. Ndërkohë, pas 27 vjetësh, kur Hasi tashmë ishte bashkuar dhe kufijtë mes shtetit shqiptar kishin rënë, “Porta e Lirisë” me emrat e 43 bijve hasjanë do të qëndrojë si kujtesë e përhershme për brezat.
Për këtë përvjetor, organizimi ka pasur një synim të qartë: respekt i njëjtë për të gjithë. Xhevdet Thaçi, kryetar i OVL-së në Has, deklaroi se Hasi ka vendosur që më datën 4 qershor të respektohen të gjithë dëshmorët e Hasit njësoj, me një datë të përbashkët dhe me një lule të përbashkët të gjithë së bashku. Ceremonia përfshiu nderimin e bashkë familjarëve të dëshmorëve dhe organizata të dala nga lufta. Familjet e dëshmorëve nga Shqipëria, nga ana e përkujtimit, morën një flamur kombëtar dhe mirënjohje pa fund, duke e kthyer këtë ditë në një akt të përbashkët kujtese dhe respekti.
Botuar fillimisht në Telegrafi