Diplomacia nuk matet me numrin e konsullatave apo me sa sinjale dërgohen përtej kufijve. Ajo matet, mbi të gjitha, me aftësinë e një shteti për të mbrojtur interesin e tij strategjik. Për këtë arsye, debati për hapjen e një konsullate shqiptare në Luginën e Preshevës dhe, paralelisht, për një konsullatë serbe në Shkodër, nuk mund të shihet si çështje rutinë e reciprocitetit diplomatik. Në thelb, kjo lëvizje prek mënyrën se si po ndërtohet dialogu Kosovë–Serbi dhe se kush po e mban primatin në trajtimin e temave që lidhen drejtpërdrejt me shqiptarët.
Në teori, konsullatat mund të krijojnë lehtësira për kontakte kulturore e ekonomike dhe të ofrojnë shërbime administrative për qytetarët. Por, në praktikë, një konsullatë nuk zgjidh problemet që prekin shqiptarët në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë. Banorët e Luginës nuk kanë nevojë vetëm për një adresë konsullore. Ata kanë nevojë për punësim, përfaqësim proporcional në institucionet shtetërore, njohje të diplomave, mbrojtje të pronës dhe respektim të të drejtave të tyre si qytetarë të Serbisë. Këto janë detyrime që i përkasin shtetit serb dhe janë pjesë e procesit të normalizimit me Kosovën.
Prandaj lind edhe dilema kryesore: nëse këto çështje janë pjesë e dialogut në Bruksel dhe të mekanizmave të tjerë të lidhur me marrëveshjet në Ohër, pse po zhvendosen në një kanal të ri Tiranë–Beograd? Një zhvendosje e tillë, edhe kur paraqitet si “reciprocitet” mes dy shteteve, rrezikon të krijojë përshtypjen se çështjet që prekin shqiptarët e Luginës mund të diskutohen dhe të trajtohen pa Kosovën. Dhe kjo, në një moment Kur Kosova është palë në procesin e normalizimit, nuk është një detaj institucional.
Kjo pyetje bëhet më e rëndësishme në një kohë kur Serbia vazhdon të mos e njohë pavarësinë e Kosovës dhe, njëkohësisht, po forcon marrëdhëniet me aktorë të rëndësishëm ndërkombëtarë. Në të njëjtën periudhë, Kosova përballet me paqëndrueshmëri institucionale dhe me sfidën për të folur me një zë të vetëm në politikën e jashtme. Në diplomaci, boshllëqet rrallë mbeten bosh; ato plotësohen nga të tjerët. Kur Kosova nuk është e pranishme si adresa e parë për çështje që rrjedhin nga dialogu me Serbinë, rreziku është që tema të trajtohen në forma që e zbehin rolin e saj.
Kur negocion çështjet pa Kosovën, rrezikohet dialogu Kosovë–Serbi
Konsullatat nuk janë shqetësimi i vetëm, por ato futen në një tablo më të gjerë. Përmenden iniciativa si “Ballkani i Hapur”, deklaratat që kanë prekur veriun e Kosovës, si dhe një draft i Asociacionit. Në këtë kontekst, shfaqet edhe një nismë e re që, sipas mënyrës si po vendoset në agjendë, krijon përshtypjen e një diplomacie paralele. Kjo diplomaci nuk është vetëm një koncept abstrakt: prek drejtpërdrejt temat për të cilat Kosova është palë në dialog me Serbinë. Një episod i vetëm mund të ketë shpjegime të ndryshme, por kur mblidhen disa zhvillime bashkë, ato formojnë një model që nuk mund të injorohet.
Edhe koha e kësaj nisme ngre pyetje shtesë. Ndërsa në veri të Kosovës po zhvillohen gërmime në një varrezë të dyshuar masive dhe çështja e personave të zhdukur ka rikthyer vëmendjen e opinionit publik, debati publik po zhvendoset drejt konsullatave. Nuk ka prova që zhvillime të tilla janë të lidhura mes vete dhe nuk do të ishte serioze të pretendohej një lidhje e drejtpërdrejtë. Por, në diplomaci, koha rrallë është krejtësisht rastësi. Serbia, nga ana e saj, ka interes që agjenda të fokusohet në temat ku ajo del si partnere rajonale, ndërkohë që çështjet e përgjegjësisë për krimet e luftës dhe zbatimi i marrëveshjeve mbeten në hije.
Nëse Serbia synon një kapitull të ri në marrëdhëniet me shqiptarët, gjesti më bindës nuk është hapja e një konsullate në Shkodër. Qartësisht, premisa e duhur është zbatimi i marrëveshjeve të Brukselit dhe Ohrit, njohja efektive e diplomave, garantimi i të drejtave të shqiptarëve në Luginën e Preshevës, bashkëpunimi për personat e zhdukur dhe hapja e arkivave që mund të ndihmojnë në zbardhjen e fatit të viktimave të luftës. Shqipëria ka të drejtë të zhvillojë marrëdhënie me Serbinë dhe kjo nuk vihet në diskutim. Por kur marrëdhëniet prekin drejtpërdrejt çështje që burojnë nga dialogu Kosovë–Serbi, koordinimi me Prishtinën nuk është formalitet diplomatik, por domosdoshmëri strategjike. Në fund, pyetja që mbetet pa përgjigje nuk lidhet vetëm me nëse duhet apo jo të hapen konsullata: lidhet me atë nëse po ndërtohet një arkitekturë e re diplomatike ku Serbia po fiton partnerë të rinj negociues, ndërsa Kosova rrezikon të mos jetë më adresa e parë kur diskutohen interesat e saj. Nëse kjo pyetje nuk shtrohet sot, mund të jetë shumë vonë.
Botuar fillimisht në Bota Sot