Për shumë vite, aktiviteti politik i partive kosovare në diasporë ka qenë i kufizuar. PDK, LDK dhe AAK kanë pasur struktura dhe aktivistë në Zvicër, por me kalimin e kohës ky angazhim është zbehur. Debatet politike, megjithëse ekzistonin, rrallëherë dominonin jetën e përditshme të mërgimtarëve.
Në shumicën e kohës, shqiptarët në diasporë merreshin kryesisht me çështje praktike: familjen, punën dhe biznesin, integrimin në shtetet ku jetonin dhe ruajtjen e lidhjeve me Kosovën. Në atë periudhë, orientimi i tyre dukej më shumë i lidhur me përballimin e përditshmërisë dhe me mbajtjen e identitetit, sesa me betejat politike që zhvilloheshin në skenën vendore.
Gjërat kanë ndryshuar dukshëm gjatë viteve të fundit. Me rritjen e Vetëvendosjes, u rrit edhe angazhimi politik i diasporës. Kjo solli energji të re dhe një lloj mobilizimi më të dukshëm, por njëkohësisht solli edhe polarizim të madh. Në shumë raste, debati politik nuk zhvillohet më rreth programeve, investimeve, arsimit apo ekonomisë. Përkundrazi, fokusi kalon te ndarjet mes “të mirëve” dhe “të këqijve”, mes “patriotëve” dhe “tradhtarëve”, mes “të ndershmëve” dhe “hajnave”.
Vota e diasporës: programe apo përçarje
Pjesëmarrja në zgjedhje është një e drejtë demokratike. Megjithatë, shtrohet pyetja se për çfarë po votohet. A është vota e diasporës e lidhur me një program ekonomik, me një reformë në arsim, me investime konkrete apo me një vizion për zhvillim? Në praktikë, këto tema shpesh nuk duken dhe nuk shihen si qendër e debatit që e prek drejtpërdrejt votuesin e diasporës.
Në ditët e fushatës, diaspora shihet shpesh të shkojë në Kosovë në turma, me tupan e daulle, me synimin për ta mundur “armikun politik” që sipas këtij rrëfimi e ka prodhuar politika e ndarjes dhe përçarjes. Kjo krijon përshtypjen se një pjesë e votuesve mobilizohen më shumë nga zemërimi ndaj kundërshtarit sesa nga bindja për një program konkret. Për një demokraci, kjo qasje nuk është e shëndetshme, sepse Kosova ka nevojë për konkurrencë mes ideve dhe programeve, jo për një luftë të përhershme mes kampeve politike.
Ndërkohë që debati bëhet gjithnjë më emocional, problemet reale të diasporës mbeten të njëjtat. Mes tyre përmendet mësimi plotësues në gjuhën shqipe, si dhe vendet e rezervuara në Kuvend. Po ashtu, vihet theksi te ruajtja e lidhjes së brezit të tretë me Kosovën. Kosova është vendi më i varur i Evropës nga remitencat e diasporës, sidomos nga Zvicra, por diaspora ende nuk ka një ligj për vende të rezervuara për deputetët nga diaspora, ndonëse vende si Italia, Franca, Kroacia dhe Portugalia i kanë të tilla zgjidhje për diasporat e tyre. Edhe pse ato vende nuk kanë domosdoshmërisht të njëjtën varësi nga remitencat, çështja e të drejtave të diasporës në Kosovë rrallëherë shfaqet si temë kryesore e debateve politike.
Një rrezik tjetër lidhet me mënyrën se si e perceptojnë Kosovën brezat e rinj. Gjeneratat e para dhe të dyta kanë lindur ose kanë jetuar në Kosovë dhe kanë kujtime, familje dhe lidhje të drejtpërdrejta me vendin. Por fëmijët e tyre janë ndryshe: kanë lindur në Zvicër dhe Kosovën e njohin kryesisht përmes pushimeve verore. Nëse nga Kosova shohin vazhdimisht konflikt politik, gjuhë përçarëse dhe ndarje të pafundme, ekziston rreziku që me kalimin e viteve ta ndjejnë gjithnjë e më pak Kosovën si pjesë të identitetit të tyre. Ky shqetësim konsiderohet më i madh se çdo humbje zgjedhore.
Pikërisht për këtë arsye, kandidatët që vijnë nga diaspora kanë përgjegjësi të veçantë. Ata nuk duhet të shihen vetëm si zëdhënës të partive të tyre në Zvicër, por si zëri i diasporës brenda partive ku bëjnë pjesë. Në këto zgjedhje, nëse ndonjëri prej kandidatëve fiton ulëse në Kuvendin e Kosovës, pyetja nuk duhet të jetë vetëm nga cila parti vjen. Shtrohet më shumë problemi nëse pas zgjedhjeve do të flitet për interesat e diasporës apo vetëm për interesat e partive. A do të kërkohet përfaqësim më i madh për diasporën? A do të kërkohen vende të rezervuara në Kuvend? A do të ketë angazhime për shkollat shqipe, investimet dhe brezat e rinj, apo do të vazhdohet të ushqehen ndasitë që janë krijuar tashmë?
Në fund, theksohet se mërgata ka qenë gjithmonë më e madhe se partitë politike. Ajo ka ndihmuar Kosovën në kohë kur nuk kishte institucione, kur nuk kishte qeveri dhe kur nuk kishte shtet. Për këtë arsye, diaspora nuk duhet të reduktohet në një “ushtri virtuale” të ndonjë partie. Detyra e saj, në këtë këndvështrim, është të kërkojë llogari nga të gjithë: nga pushteti dhe nga opozita, nga ata që kanë qeverisur dje dhe nga ata që qeverisin sot. Partitë, siç nënkuptohet, vijnë e shkojnë, ndërsa Kosova mbetet. Prandaj, diaspora duhet të qëndrojë në anën dhe në interesin e Kosovës, jo në anën dhe interesin e partive.
Botuar fillimisht në Telegrafi