Rezultati i testit PISA është një tregues që nxjerr në pah gjendjen reale të sistemit arsimor dhe mënyrën se si nxënësit po përballen me sfidat e të nxënit. Në diskutimet që pasojnë këtë lloj vlerësimi, shpesh fokusi vihet te performanca në vetvete, por ajo që bie në sy është se pas çdo shifre qëndron një realitet më i gjerë shoqëror. Përtej numrave, testi shërben si një pasqyrë e mënyrës se si funksionojnë mësimi, udhëzimi dhe pritshmëritë ndaj të rinjve.
Megjithatë, pavarësisht se PISA jep një pamje të qartë për mbarëvajtjen në arsim, ai nuk e “përfshin” gjithë pisllëkun apo të gjitha problematikat, siç shprehen kritikët. Në këtë kontekst, është thelbësore të kuptohet se çdo test që mat aftësitë bazë dhe të menduarit e nxënësve lidhet me rrethanat që ekzistojnë jashtë klasës: cilësia e institucioneve, niveli i mbështetjes, si dhe prioritetet që vendosen në kohë. Kur këto elemente nuk funksionojnë, pasqyra reflektohet edhe në rezultatet e nxënësve.
Në mënyrën si e shtjellon debati, vëmendja zhvendoset te roli i politikës dhe te ndikimi i saj mbi arsimin. Ideja që përcillet është se burimi i shumë të këqijave nuk lidhet vetëm me atë që ndodh në shkolla, por edhe me vendimmarrjen politike që ndonjëherë ushqehet nga injoranca. Kur politika nuk arrin të kuptojë drejt çfarë kërkon një proces arsimor, atëherë edhe institucionet që janë të ngarkuara për edukim dhe dijedhënie përfundojnë duke mos e pasur të qartë drejtimin.
Në këtë linjë, theksohet edhe roli i opinionit publik dhe i institucioneve arsimore në krijimin e një mjedisi ku mendimi serioz nuk zë vend. Nëse vëmendja shkon te zhurma, te vulgarizimi dhe te mungesa e filtrit në debat, atëherë cilësia e diskutimit bie. Dhe kur diskutimi publik nuk i distilon argumentet, por i zëvendëson me fjalë pa peshë, hapësira për përmirësim bëhet më e vështirë. Sipas kësaj logjike, problemet nuk mbesin vetëm te nxënësit, por shfaqen edhe në mënyrën si shoqëria e sheh arsimin.
Përballë kësaj, diskutohet edhe mënyra se si përdoret termi “politikë” dhe si kuptohet në praktikë. Vërehet se shpesh, njerëzit që përfundojnë në politikë nuk tregojnë të zotët për të dhënë një përkufizim elementar të asaj çfarë është politika dhe çfarë sjellin ideologjitë e deklaruara. Kështu, ndodh që një pozicion i mbajtur si “e djathtë” të kthehet, sipas kritikës, në një qëndrim që i ngjan “të majtës”, madje edhe në variante radikale. Kur kjo ndodh, mesazhi për publikun bëhet i paqëndrueshëm dhe besimi gërryhet, ndërsa reformat në sektorë si arsimi nuk marrin mbështetje të qëndrueshme.
PISA si sinjal: arsimi vlerësohet, por pisllëku i vendimmarrjes mbetet
Në këtë rrjedhë argumenti, thuhet se në një test të thjeshtë të llojit të PISA-s për “politikën”, rezultati do të ishte po kaq dëshpërues e ndoshta edhe më i keq. Premisa është që aftësia për të qeverisur dhe për të orientuar shoqërinë lidhet me kuptimin e qartë të detyrave dhe me disiplinën e vendimmarrjes. Nëse drejtimi i institucioneve nuk bazohet në njohje reale, atëherë edhe strategjitë nuk arrijnë të përkthehen në rezultate në terren. Kjo lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si arsimi menaxhohet, si financohet dhe si reformohet.
Debati e çon më tej idenë duke përmendur edhe fenomenin e “mentalitetit” që i bën gjërat të riprodhohen: kur kërkohet justifikimi i vjetër, ndërsa zgjidhja kërkon punë të re, atëherë sistemi mbetet i bllokuar. Në këtë logjikë, shoqëria rrezikon të zhytet në një qark ku problemet nuk analizohen thellë, por kalohen nga njëri cikël në tjetrin pa u adresuar. Pikërisht këtu PISA shihet si një sinjal që duhet lexuar siç duhet: jo thjesht si një rezultat që mbyllet në faqe, por si një alarm që tregon se diçka nuk po funksionon.
Në fund të fundit, mesazhi që përcillet në diskutimet pas rezultateve të PISA-s është se vlerësimi i nxënësve duhet të lidhet me vlerësimin e gjithë zinxhirit të vendimmarrjes. Kur politika, institucionet dhe debati publik nuk e trajtojnë arsimin me seriozitet, rezultatet nuk përmirësohen vetëm me retorikë. Testi shërben si pasqyrë e realitetit arsimor dhe si pikënisje për të kuptuar se çfarë duhet ndryshuar, jo vetëm në klasë, por edhe në mënyrën si udhëhiqet sistemi arsimor. Nëse kjo nuk ndryshon, sfidat që dalin në PISA do të vazhdojnë të shfaqen edhe në të ardhmen.
Botuar fillimisht në Gazeta Express
