E qeshura nuk është gjithmonë reagim ndaj humorit. Shpesh, na ndodh të shpërthejmë në të qeshur në momente kur duhet të qëndrojmë seriozë—gjatë një takimi të rëndësishëm, në një bisedë të pakëndshme apo edhe në situata ku duket qartë se të qeshurit nuk është “i përshtatshëm”. Këto shpërthime të pakontrollueshme ndodhin më shpesh nga sa mendohet, por pyetja kryesore është: çfarë po ndodh konkretisht në tru kur humbasim kontrollin e të qeshurës?
Një rishikim shkencor i botuar në revistën Trends in Neurosciences në vitin 2026 sjell një shpjegim të detajuar për mënyrën se si truri prodhon të qeshurën dhe pse ndonjëherë ajo është pothuajse e pamundur të ndalet. Studimi thekson se e qeshura nuk shërben vetëm për të shprehur kënaqësi nga diçka qesharake, por ka rol edhe në emocionet dhe marrëdhëniet njerëzore.
Në fakt, qeshim shpesh më shumë kur jemi me të tjerët. Edhe pse e lidhim instinktivisht të qeshurën me humorin, shkenca sugjeron se një pjesë e madhe e saj ndodh për arsye shoqërore. Sipas studimeve, mundësia për të qeshur është rreth 30 herë më e madhe kur jemi në shoqërinë e dikujt sesa kur qëndrojmë vetëm. Për më tepër, njerëzit priren të qeshin më shpesh kur janë pranë individëve që i njohin, i duan dhe me të cilët ndihen rehat. Gjatë bisedave të zakonshme, e qeshura shfaqet mesatarisht rreth gjashtë herë në dhjetë minuta.
Një tjetër aspekt i rëndësishëm është se e qeshura nuk është domosdoshmërisht shenjë se dikush ka thënë diçka qesharake. Shpesh ajo përdoret për të treguar pajtim, mirëkuptim, afërsi emocionale ose për të zbutur tensionin gjatë komunikimit. Pikërisht për këtë arsye, studiuesit dallojnë dy forma kryesore të së qeshurës, me karakteristika të ndryshme në mënyrën se si shfaqen.
Dy rrjete në tru shpjegojnë pse qeshim ndryshe
E qeshura gjatë bisedës zakonisht është e shkurtër, ka ton më të ulët dhe fillon e përfundon shpejt. Ajo lidhet drejtpërdrejt me komunikimin dhe me krijimin e lidhjeve shoqërore. Ndërsa, e qeshura e pakontrollueshme zgjat më shumë, ka ton më të lartë dhe shpesh shoqërohet me tinguj të pazakonshëm, ndërprerje të frymëmarrjes dhe me pamundësi për ta ndalur me dëshirë.
Për të kuptuar këto dallime, studiuesit kanë theksuar se studimi i së qeshurës në kushte laboratorike nuk është i thjeshtë. Kur njerëzit qeshin, lëvizin fytyra, trupi dhe koka, gjë që mund ta bëjë më të vështirë regjistrimin e aktivitetit të trurit përmes rezonancës magnetike funksionale. Për këtë arsye, në rishikim janë analizuar të dhëna nga ekzaminime neurologjike, përfshirë rastet kur pacientëve me epilepsi u është bërë stimulim elektrik i zonave të caktuara të trurit gjatë procedurave mjekësore. Në disa raste, stimulimi shkaktoi të qeshura të menjëhershme, duke i ndihmuar shkencëtarët të identifikojnë më qartë cilat struktura marrin pjesë në këtë reagim.
Analiza mbështet idenë se në tru ekzistojnë dy rrjete kryesore, me funksione të ndryshme, por që mund të ndërveprojnë me njëri-tjetrin. Rrjeti i parë lidhet me emocionet: ai përfshin korteksin cingular anterior, pjesë të lobit temporal dhe struktura të tjera më të thella. Stimulimi i këtyre zonave mund të sjellë të qeshura spontane, me ton të lartë, të shoqëruara me ndjenja kënaqësie dhe gëzimi. Ky sistem konsiderohet evolucionarisht më i vjetër dhe lidhet me mekanizmat e komunikimit emocional që njerëzit i ndajnë me gjitarët e tjerë. Aktivizimi i tij lidhet edhe me sisteme neurokimike që ndikojnë te ndjesia e shpërblimit dhe kënaqësisë, përfshirë sistemin e opioideve natyrore dhe mekanizma që lidhen me serotoninën dhe përpunimin e dhimbjes. Kjo mund të ndihmojë në shpjegimin pse e qeshura e fortë ndonjëherë e ul përkohësisht ndjeshmërinë ndaj dhimbjes fizike, edhe pse mekanizmat e saktë neurokimikë vazhdojnë të studiohen.
Rrjeti i dytë lidhet me komunikimin: ai ndodhet kryesisht në zonat motorike dhe paramotorike të trurit, të cilat marrin pjesë në kontrollin e lëvizjeve të vullnetshme. Ky rrjet lidhet ngushtë me mënyrën si prodhojmë të folur, këndim dhe tinguj të tjerë të kontrolluar. Ndryshe nga e qeshura e pakontrollueshme, kjo formë nuk kërkon domosdoshmërisht një përjetim të fortë emocional. Për shembull, mund të qeshim lehtë për të treguar se e kuptojmë bashkëbiseduesin, për të shmangur një situatë të sikletshme ose për ta bërë bisedën më miqësore. Në këtë kuptim, e qeshura funksionon si një shenjë pikësimi në komunikimin e përditshëm. Studimet e lëvizjeve të traktit vokal tregojnë se gjatë kësaj forme të së qeshurës, goja dhe strukturat që prodhojnë tinguj marrin pozicione të ngjashme me ato që përdoren gjatë të folurit, duke treguar se kërkon kontroll më të ndërlikuar motorik sesa shpërthimet spontane. Përfundimisht, dallimi mes dy rrjeteve ndihmon edhe për të kuptuar disa fenomene neurologjike, përfshirë rastet kur dëmtimi i zonave që lidhen me të folurin mund të ndikojë te mënyra se si shfaqet e qeshura.
Botuar fillimisht në Telegrafi