Aktgjykimi i Gjykatës Kushtetuese në rastet KO256/26 dhe KO258/26, i datës 29 shtator 2026, ka ngritur një debat që shkon përtej numërimit të thjeshtë të ditëve brenda afateve kushtetuese. Në qendër të vëmendjes është interpretimi i dispozitave që rregullojnë zgjedhjen e presidentit të Republikës dhe, më konkretisht, pyetja se nga cili moment faktik dhe juridik nis rrjedhja e një afati të përcaktuar në Kushtetutë.
Sipas aktgjykimit, përveç çështjeve që lidhen me konstituimin e Kuvendit dhe zgjedhjen e Qeverisë, Gjykata Kushtetuese ka dhënë një interpretim me pasoja të drejtpërdrejta për mënyrën se si do të kuptohet procesi i zgjedhjes së presidentit. Në këtë kuadër, u konstatua se afati gjashtëdhjetëditor për zgjedhjen e presidentit ka filluar më 8 gusht dhe përfundon më 6 tetor 2026.
Megjithatë, problemi, siç shtrohet në argumentim, nuk qëndron vetëm te numërimi kalendarik i ditëve. Çështja më themelore lidhet me atë se nga cili fakt kushtetues e ka “aktivizuar” Kushtetuta startin e atij afati. Në të drejtën kushtetuese, afati nuk ekziston si diçka e shkëputur: ai lidhet ngushtë me një fakt juridik që e vë në lëvizje procedurën. Në logjikën juridike, norma nuk mjafton vetëm të përcaktojë kohëzgjatjen; ajo duhet të lidhet me momentin kur nis realisht procedura ose kur ndërmerret veprimi që afati rregullon.
Afati kushtetues nis vetëm kur aktivizohet procedura
Argumenti thelbësor është se afati nuk mund ta krijojë faktin. Kushtetuta, në formulimin e saj, vendos fillimisht një ngjarje ose një veprim juridik—një “fakt” që e nis procesin—dhe vetëm më pas përcakton brenda sa ditësh duhet të zhvillohet ose të përfundojë procedura. Prandaj, për të kuptuar saktë rrjedhën e afatit, duhet të identifikohet momenti kur përmbushet elementi kushtetues që e aktivizon atë. Nëse ky moment interpretohet gabim, atëherë edhe përllogaritja e afatit mund të shndërrohet në një mekanizëm që nuk i shërben qëllimit të dispozitës kushtetuese.
Pikërisht këtu fillon edhe problemi i ngritur me interpretimin e nenit 66.1 të Kushtetutës. Teksti kushtetues, në këtë kuptim, përcakton se Kuvendi zgjidhet me mandat katërvjeçar, duke filluar nga dita e seancës konstituive. Po ashtu, seanca konstituive “mbahet brenda tridhjetë (30) ditësh nga dita e shpalljes zyrtare të rezultateve të zgjedhjeve”. Pra, Kushtetuta vendos një afat të lidhur me mbajtjen e seancës konstituive, ndërsa neni 66.1 lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si nis mandati katërvjeçar i Kuvendit nga dita e kësaj seance.
Në këtë logjikë, theksohet se Kushtetuta përcakton një afat për mbajtjen e seancës konstituive, ndërsa neni 66.1 nuk e përshkruan në mënyrë të drejtpërdrejtë se si dhe nga cili fakt duhet të fillojë të rrjedhë afati gjashtëdhjetëditor për zgjedhjen e presidentit. Kjo çon në një çështje interpretimi: në momentin kur nis rrjedhja e afatit për presidentin, a po lidhet ai afat me një fakt të qartë kushtetues, apo po krijohet një mekanizëm kohor që del jashtë lidhjes së drejtpërdrejtë me aktivizimin e procedurës? Aktgjykimi, duke përcaktuar që afati gjashtëdhjetëditor fillon më 8 gusht dhe përfundon më 6 tetor 2026, e vë theksin në mënyrën si lexohet ndërlidhja midis dispozitave që rregullojnë konstituimin e Kuvendit dhe procedurat pasuese.
Në fund, çështja që mbetet e hapur nga ky interpretim është kufiri deri ku mund të shkojë leximit kushtetues pa u krijuar rregulla që teksti vetë kushtetues nuk i përmban në mënyrë eksplicite. Me fjalë të tjera, aktgjykimi sjell në vëmendje jo vetëm rezultatin e përllogaritjes së afatit—i cili është vendosur për periudhën 8 gusht deri më 6 tetor 2026—por edhe parimin bazë se si duhet kuptuar lidhja midis faktit juridik që aktivizon procedurën dhe afatit që rregullon kohëzgjatjen e saj.
Botuar fillimisht në Koha.net