“Jemi krenarë me ty, por…” — kështu e nis Fahri Musliu kujtesën për Bekim Fehmiun, aktorin (1 qershor 1936 – 15 qershor 2010) që në Kosovë është përjetuar si ikonë. Në jetëgjatësinë e figurës së tij, ka mbetur si një ndjenjë e përbashkët: se arritja dhe fama e Fehmiut janë diçka që shqiptarët e lidhin me veten, me periudhën e vet dhe me rrugën që ia doli të hapte. Por pikërisht aty shfaqet edhe kundërshtimi që shumëkush e ka ndier: jo çdo gjë në karrierën e tij është zhvilluar “deri në fund” brenda pritjeve që i kanë pasur.
Musliu ndalet te një mospërputhje që shpesh përsëritet në bisedat publike. Bekim Fehmiu nuk e ndërtoi famën vetëm në filma krejtësisht shqiptarë. Ai, siç përmendet, shpesh luajti në serbo-kroatisht. Kështu lind ajo ide që artikulohet pa e zbutur: sikur të të thuhej “jemi krenarë, por nuk përputhesh deri në fund”. Në këtë logjikë, përmendet edhe një faktor që e ka shoqëruar rrëfimin rreth tij: “je i martuar me serbe”, ose “po jeton në Beograd, nuk luajte në asnjë film shqip”. Edhe kur pranohet fitorja e dikujt, thuhet se refuzimi mund të mbetet për anën e nënshkrimit të plotë — pra për rastin kur dikush nuk përfshin tërësisht atë që pritet të jetë “paqë” me identitetin e imagjinuar.
Në 90-vjetorin e lindjes së ikonës botërore të filmit, teksti e vendos Fehmiun në qendër jo vetëm si figurë artistike, por edhe si rast që tregon sesi arti mund të përplaset me filtrat e publikut. Përmes përshkrimit të asaj që e “pengon shumëkënd”, autori sjell një peizazh ku fama nuk është vetëm meritë, por edhe debat. Sipas rrëfimit, pas një kohe të caktuar, ai mendim merr formë dhe e ndryshon drejtimin: lufta e vërtetë, sugjerohet në tekst, nuk është domosdoshmërisht aty ku janë reflektorët më të mëdhenj. Lufta nis kur kthehesh në vendin “ku emri yt thotë diçka”, kur mbiemri të ngjall reagim dhe kur gjuha të hap dhe të mbyll dyert.
Musliu e lidh këtë me një fazë të jetës së Bekim Fehmiut, ku ai kërkon rolin që nuk “e shet fytyrën” e vet thjesht për të qenë i pranueshëm. Në tekst thuhet se, ndërsa të tjerët vazhdojnë të ndjekin angazhimin e radhës në Perëndim, Fehmiu fillon të kërkojë një rol tjetër: një rol që e rrëzon përfytyrimin që të tjerët mund ta kenë krijuar për të. Ai nuk paraqitet si një zgjedhje për tregun, por si një lëvizje kundër klisheve. Kjo sfidë, theksohet, merret “si përgjigje”, pothuajse si një sfidë e drejtpërdrejtë ndaj asaj që pritet të ndodhë.
Roli si sfidë çon Bekim Fehmiun përtej klisheve
Teksti vijon duke thënë se ajo sfidë do ta çojë aktorin prapa në rajon, në hapësirën ku arti, sipas rrëfimit, pushon së qeni vetëm argëtim dhe kthehet në diçka më të fortë: në “detonim politik”. Me këtë përshkrim, autori e vendos rolin artistik në një terren ku kuptimet lexohen më gjerë se thjesht skena. Roli kërkohet si thikë, jo si zbukurim, dhe kjo metaforë i jep tonin gjithë tregimit: Bekim Fehmiu nuk kërkon të kënaqë, por të përplaset, të sfidojë dhe të hapë hapësira të reja interpretimi. Në momentin kur ai pranon një rol që mund t’i presë klishetë, teksti e paraqet si një kthesë ku kuptohet se edhe në rajonin e tij, edhe kur përmendet një klasik si Shekspiri, vënia në skenë nuk bëhet vetëm “për shkak të Shekspirit”.
Autori përmbyll idetë duke rikthyer në fokus kuptimin e gazetarisë dhe interesit publik. Në tekst thuhet se gazetaria profesionale është interes publik dhe se mbështetja e lexuesve ndihmon që ajo të mbetet e pavarur dhe e besueshme. Po ashtu, përfshihet edhe një ftesë konkrete: “1 euro e bën dallimin”. Përtej kësaj, pjesa e fundit e artikullit e mban Bekim Fehmiun si dëshmi të një kalimi: nga periferia në qendër, pra si figurë që tregon se rrugët e karrierës mund të përmbysin pritjet. Në këtë kuptim, Bekim Fehmiu paraqitet si “dëshmi” që identiteti, arti dhe pranimi publik nuk lëvizin gjithmonë në vijë të drejtë, por mund të gjejnë rrugën e tyre edhe përmes debatit.
Botuar fillimisht në Koha.net