Bashkimi Evropian është duke diskutuar mënyrën se si do t’i përdorë 6.6 miliardë euro të planifikuara fillimisht për të kompensuar shtetet anëtare që kanë dhënë ndihmë ushtarake për Ukrainën. Diplomatja më e lartë e BE-së, tha të martën se ky proces po rifillon pas heqjes së vetos hungareze, e cila më herët e kishte bllokuar zbatimin e fondeve.
Vendimi lidhet drejtpërdrejt me ndryshimet politike në Hungari. Kryeministri hungarez Péter Magyar, i cili fitoi zgjedhjet e prillit, hoqi një veto nga paraardhësi i tij Viktor Orbán lidhur me fondet që do të përdoren për të ofruar ndihmë ushtarake për Ukrainën, në kuadër të Fondit Evropian të Paqes (EPF). Sipas zotimeve të institucioneve evropiane, heqja e vetos nënkupton se tani po hapet rruga për lirimin e shumës prej 6.6 miliardë eurosh.
“Ne kemi një kryeministër të ri hungarez, që do të thotë gjithashtu se po ecim përpara me lirimin e 6.6 miliardë eurove”, deklaroi Kallas përpara një takimi informal të ministrave të mbrojtjes të BE-së në Nikozi. Fondet e EPF-së janë parashikuar për kompensimin e vendeve anëtare të BE-së që i kanë ofruar mbështetje ushtarake Ukrainës, por deri më tani vetoja ka mbajtur lidhje procesin në vend.
Procesi kërkon miratim unanim nga të 27 vendet anëtare. Vetoja e Orbán-it, e cila ka mbajtur lidhje të ngushta me Rusinë edhe pas pushtimit të Ukrainës, kishte penguar lëvizjen e fondeve. Me ndryshimin e qasjes në Budapest, çështja tani po trajtohet në nivel të lartë institucional brenda BE-së, me fokus jo vetëm te kompensimi i ndihmës së kaluar, por edhe te mënyra si mund të forcohet mbështetja e Ukrainës në të ardhmen.
BE synon lirimin e 6.6 miliardë eurove për Ukrainën
Kallas ka bërë të ditur se kishte paraqitur një propozim që përfshin dy elemente: kompensimin e shteteve anëtare për dërgesat e kaluara të armëve dhe, paralelisht, hapjen e mundësisë për financim shtesë për mbështetje të re. Në këtë qasje, ideja është që fondet të mos trajtohen thjesht si rimbursim, por edhe si bazë për të mbështetur më tej nevojat e Kievit.
Në një konferencë për shtyp, Kallas tha se “propozon t’i përdorim këto fonde për të kompensuar shtetet anëtare për dërgesat e kaluara të armëve, me qëllim financimin e një tregu të ri të përbashkët” për armët për Ukrainën. Ky formulim nënkupton një diskutim më të gjerë brenda BE-së për koordinimin dhe mekanizmat e blerjes e prodhimit, në mënyrë që mbështetja të jetë më e organizuar dhe më e qëndrueshme.
Ndërkohë, disa vende të BE-së kanë shprehur së fundmi dëshirën që një pjesë e këtyre parave të përdoret pikërisht për të ndihmuar Ukrainën të blejë ose të prodhojë armë. Kjo qasje shihet si një mënyrë për të kaluar nga kompensimi i thjeshtë te një etapë e re, ku koordinimi për furnizime dhe prodhim të mundshëm forcohet me mekanizma më të përbashkët.
Fitorja e Hungarisë në zgjedhjet e prillit ka sjellë ndryshime në dinamikën e marrëdhënieve të vendit me BE-në. Budapest-i, gjithashtu, ka hequr veton e tij për pagesën e një kredie evropiane prej 90 miliardë eurosh për Ukrainën. Paralelisht, BE-ja ka njoftuar lirimin e rreth 16 miliardë eurove për Hungarinë, fonde evropiane të ngrira për vite me radhë gjatë periudhës së presidencës së Orbán-it.
Botuar fillimisht në Gazeta Express