Vepra poetike e Flora Brovinës rishfaqet përmes një përmbledhjeje që mbledh krijimet e saj në një hark kohor prej më se gjysmë shekulli. Botimi mban titullin “Bima ime e kuqe” dhe vjen si një përballje me vargje të shkruara pothuajse gjatë gjithë rrugëtimit krijues të autores, nga periudhat e hershme deri te poezitë që kanë marrë jetë tash së fundmi. Në qendër të librit qëndron një atmosferë e veçantë: poezi që, pavarësisht kohës kur janë krijuar, mbartin një koherencë artistike dhe estetike.
Flora Brovina u lind më 30 shtator 1949 dhe u nda nga jeta më 15 shtator 2026. Në këtë vështrim të përmbledhjes poetike, lexuesi ndesh një udhëtim që nuk kufizohet te një temë e vetme. Ndërsa poezitë shpalosen njëra pas tjetrës, shfaqet një gamë e gjerë motivesh, figurash dhe mënyrash shprehjeje, duke e bërë librin një buqetë poetike ku emocionet dhe mendimet vijnë në mënyrë të organizuar, me densitet gjuhësor dhe me një botëkuptim të qartë.
Atdheu i lirisë dhe i ëndrrës në poezitë e Flora Brovinës
Një element që bie menjëherë në sy te poezitë e kësaj autoreje është mënyra se si atdheu shfaqet jo thjesht si hapësirë gjeografike, por si përjetim. Në poezinë e Brovinës, atdheu përshkruhet si i vaditur me “gurra gjaku e djerse”, si një fushë e bekuar me dritë verbuese, njëkohësisht si një altar që thërret për flijime. Në këtë përfytyrim, flijimi nuk lidhet me një kategori të vetme, por thirret “burra e gra, nuse e plaka, pleq e fëmijë, pa dallim”.
Po aty, atdheu merr edhe forma të tjera: ai është ujëvara dhe kulla, është edhe një gjeth që këputet në vjeshtë. Këto pamje krijojnë ritëm poetik, duke e bërë lexuesin të kalojë nga imazhet e gjalla të natyrës tek ato të ngarkuara me peshë historike. Në të njëjtën kohë, atdheu ngjitet drejt lirisë përmes luftës dhe kushtrimit: është një udhë e përshkruar si ngjitje “deri mbi re”, një mënyrë për të thënë se përpjekja për liri shkon përtej kufijve të zakonshëm.
Por në itakën poetike të Flora Brovinës ekziston edhe “një atdhe tjetër”. Ky atdhe është ai i ëndrrti që kërkon të bëhet zhgjëndërr: është atdheu i zgjëndërrt, atdheu me fytyrë lirie. Ideja qëndron te fakti se poezia nuk ndalet te plagët e së shkuarës, por hap rrugë edhe për një të ardhme të kërkuar, ku liria merr përmasa njerëzore e shpirtërore. Në këtë mënyrë, libri krijon një dialog mes kujtesës dhe shpresës, duke e vendosur shprehjen poetike të autores në qendër të identitetit të saj: atdheu është edhe i autores që flet shqip.
Struktura e përmbledhjes “Bima ime e kuqe” e konfirmon këtë botë të gjerë poetike. Poezitë vijnë si një koleksion i brendshëm harmonik, ku “pajtimi i individumeve poetike” për të qenë bashkë brenda kopertinave të librit bëhet një element identifikues. Krijimet, me gjithë periudhat e ndryshme të shkrimit, ecin në të njëjtën vijë artistike: ruajnë cilësi estetike dhe ndërtim gjuhësor që i lidh vargjet me njëra-tjetrën.
Pas leximit, ajo që theksohet është realizimi cilësor artistik, i cili shfaqet pothuajse pa përjashtim. Poezitë e fillimit të krijimtarisë së saj, poezitë e periudhave të mëvonshme dhe ato që janë shkruar e botuar në kohët më të fundit, trajtojnë tema dhe ndërtojnë figuracion të larmishëm. Në këtë mozaik, qëndrojnë motivet, tematika, forma e stilit, gjuha dhe shtresimet e saj, si edhe shumëllojshmëria e figurave. Kështu, përmbledhja e Brovinës shndërrohet në një përjetim të plotë për lexuesin—një hapësirë ku vargjet ngjallin emocion, sjellin ndjesi dhe nxisin mendim e gjykim.
Librin “Bima ime e kuqe” e përshkon një vijë e pandarë me çështjen e identitetit, lirisë dhe ëndrrës. Aty, atdheu shndërrohet në simbol të gjallë: një tokë që kërkon flijim, që ngrihet përmes kushtrimit dhe që, në të njëjtën kohë, ruan aftësinë për t’u kthyer në shpresë. Në fund të leximit, mbetet ndjesia se poezia e Flora Brovinës nuk është vetëm rrëfim—është thirrje, është kujtesë dhe është një mënyrë për ta mbajtur të gjallë gjuhën dhe frymën e lirisë.
Botuar fillimisht në Koha.net