Arkivat e Kosovës dhe të Shqipërisë po ruajnë një trashëgimi të pasur dokumentare, që dëshmon zhvillimet historike gjatë shekujve. Në qendër të punës së këtyre institucioneve është jo vetëm mbajtja në kushte të sigurta e materialeve arkivore, por edhe përpunimi, sistemimi dhe digjitalizimi i tyre. Qëllimi është që dokumentet të bëhen më të qasshme për studiuesit dhe për publikun e gjerë, duke i afruar burimet historike me interes për kohë të gjatë.
Drejtuesit e Agjencisë Shtetërore të Arkivave të Kosovës theksojnë se ruajtja dhe puna me materialet arkivore i mundëson publikut të kuptojë më mirë të kaluarën përmes dokumenteve origjinale. Sipas tyre, digjitalizimi është një proces që ndihmon në ruajtjen afatgjatë dhe në lehtësimin e qasjes. Në këtë kuadër, deri më tani Arkivi i Kosovës ka digjitalizuar rreth 11 milionë kopje dokumentesh, të cilat përbëjnë afërsisht 12 për qind të fondeve arkivore.
Me rëndësi të veçantë janë dokumentet e vjetra, që shërbejnë si dëshmi autentike të periudhave të ndryshme. Mehmet Xhemajli, drejtor ekzekutiv i ASHAK-së, ka theksuar se ndër materialet që ruhen ka dokumente të vitit 1437, të cilat janë dorëshkrim i asaj kohe. Po ashtu, Xhemajli ka përmendur edhe dokumente të vitit 1608, të cilat janë dokumente noteriale. Këto dokumente, sipas përshkrimit të tij, lidhen me një proces shit-blerjeje nga ajo periudhë historike. Përmes këtyre shembujve, del se fondet arkivore nuk janë vetëm numër, por përfshijnë dokumente me vlerë të veçantë historike dhe të rralla.
Digjitalizimi i dokumenteve historike, për ta afruar të kaluarën me qytetarin
Në anën tjetër, edhe Arkivat e Shqipërisë ruajnë dokumente me vlerë të madhe për historinë e shtetit shqiptar dhe për zhvillimet ndër shekuj. Auron Rrokaj, drejtor i Përgjithshëm i Arkivave të Shqipërisë, ka theksuar se dokumenti më i vjetër që përmendet në këtë institucion është një nga kodikët, konkretisht kodiku i Korçës, që i takon shekullit VI. Ai e ka paraqitur këtë dokument si një material të vyer e të rrallë, duke u shprehur se pak arkiva mund të mburren me një dokument të tillë.
Përveç ruajtjes së materialeve, të dy institucionet e shohin digjitalizimin si një hap thelbësor. Rrokaj ka folur edhe për pozicionin e Shqipërisë në shkallën e digjitalizimit të fondeve arkivore, duke thënë se vendi i tij është shteti i dytë ose i tretë në botë për sasinë e fondeve arkivore të digjitalizuara. Ai ka shtuar se India i kalon me 50%, ndërsa Shqipëria ka arritur rreth 25%. Sipas tij, vendi më i mirë në Europë ka 8% të digjitalizuara, ndërsa SHBA ka vetëm 5%.
Në vazhdim të të dhënave për shifra konkrete, Xhemajli ka dhënë një panoramë të punës së bërë në Kosovë lidhur me numrin e dokumenteve të digjitalizuara. Ai ka thënë se kanë arritur diku rreth 11 milionë kopje që janë digjitalizuar deri më tani dhe se, kur kjo kthehet në “kilometra”, vlerësimi është afërsisht 11 km në total në të gjitha arkivat e Kosovës. Sipas tij, kjo i bie rreth 12% e digjitalizimit të dokumenteve. Përmendja e këtyre shifrave vjen si tregues i një pune të vazhdueshme, që shkon përtej katalogimit bazë dhe përfshin një proces të plotë digjital.
Ruajtja, përpunimi dhe digjitalizimi i dokumenteve arkivore përshkruhen si një mekanizëm për mbrojtjen e kujtesës historike dhe për përcjelljen e trashëgimisë dokumentare te brezat e ardhshëm. Në këtë mënyrë, dokumentet nuk mbeten vetëm brenda mureve të arkivave, por bëhen më të qasshme në mënyrë që studiuesit dhe publiku të mund të hulumtojnë më lehtë. Kjo qasje i jep vlerë të shtuar asaj që lidhet me dokumentet autentike të së kaluarës dhe me mundësinë për t’i përdorur ato në kërkime, edukim dhe njohje më të gjerë të historisë.
Botuar fillimisht në Bota Sot