Aliteracioni te Merxhan Avdyli: muzika e vargut poetik

Aliteracioni, një figurë stilistike e njohur edhe si përsëritje e bashkëtingëlloreve, shfaqet si një nga mjetet më të dukshme që i jep poezisë ritëm, muzikalitet dhe strukturë tingullore. Në thelb, aliteracioni lind kur përsëriten tinguj të njëjtë ose të ngjashëm në pjesë të ndryshme të vargut; në shumë raste, ai shkon edhe më tej, duke përsëritur jo vetëm shkronja, por rrokje të plota. Pikërisht për këtë arsye, vargu fiton një rrjedhshmëri më të fortë dhe një ngarkesë emocionale që lexuesi e ndjen edhe para se ta përfytyrojë me kuptim.

Në krijimtarinë poetike të Merxhan Avdylit, aliteracioni paraqitet si një element i rëndësishëm shprehës. Kjo figurë është e pranishme në poezi lirike e meditative, por shfaqet edhe në tekste me karakter refleksiv, ironik e kritik. Përmes përsëritjes së bashkëtingëlloreve, poeti arrin të krijojë harmoni tingullore dhe të përforcojë atë që vargu synon të përcjellë—emocionin, peshën e imazheve dhe lidhjen mes ideve brenda një forme të caktuar.

Aliteracioni ndërton ritëm e kuptim në poezinë e Avdylit

Tek vepra “Fati i flijuar”, e botuar te “Fjala” në Prishtinë më 1994, aliteracioni shfaqet si një nga mjetet më të qarta stilistike. Ai nuk punon vetëm si zbukurim gjuhësor; përkundrazi, i shërben vargut për t’i dhënë ritëm e muzikalitet, por edhe për të thelluar emocionin dhe për të afruar më shumë lexuesin me ndjesinë që mbart teksti. Në këtë mënyrë, aliteracioni bëhet pjesë organike e stilit poetik të autorit—diçka që vjen natyrshëm dhe që përsëritet në mënyrë të qëndrueshme.

Në një sërë rastesh, aliteracionet e përzgjedhura kanë tinguj të butë, të rrjedhshëm, të cilët i japin vargut një melodikë të veçantë. Këtë e shohim te shembuj si “Butësinë e bukurisë së bardhë”, “Kalorësit e kaltër”, “Libri i Lirisë” dhe “Fjala e fundit”. Në këto kombinime, përsëritja e bashkëtingëlloreve krijon një efekt pranues, pa tension të panevojshëm, duke e bërë tekstin më të lehtë për t’u shqiptuar dhe më të lehtë për t’u mbajtur mend.

Megjithatë, aliteracioni te Avdyli nuk kufizohet vetëm në tingujt e butë. Ai përdoret po aq qartë për të forcuar imazhe të mprehta dhe të gjalla, shpesh me ngarkesë simbolike. Për shembull, te “Kokrrat e kripës”, tingujt k, r, e, b krijojnë një ndjesi më të ashpër, si vetë kripa. Te “Pleshti me përralla”, përsëritja e tingujve p dhe k hap një lojë ironike e madje groteske, duke e bërë shprehjen më të mprehtë. Po ashtu, te “Florën dhe faunën” dy fjalë me të njëjtën tingëllim krijojnë një panoramë më të plotë natyrore, ku ritmi i brendshëm i vargut i jep pamjes një kohezion më të madh.

Kur teksti prek tema më të rënda—plagë, humbje, flijim dhe dhembje—aliteracioni merr një rol më dramatik. Te “As zbutje e zjarrit të zemrës”, tingulli z dhe prania e shenjave të përsëritjes krijon një dridhje të brendshme, ashpërsi dhe energji, si vetë “zjarri” që shfaqet në figurë. Te “Të drurit të djegur”, theksi që krijon tingulli d i fortë e nxjerr përpara procesin e shkatërrimit e të djegies. Ndërsa te “Të hirit të harruar”, përsëritja e h-së e bën figurën më të zbehtë e të ftohtë, duke e lidhur ndjenjën me atë që simbolizon hiri—si diçka që mbetet, por edhe harrohet.

Në disa raste, aliteracioni shërben edhe për lidhjen e koncepteve brenda të njëjtit varg apo strofe. Shembuj si “Para popullit të lodhur në pritje” dhe “Pa prita në pusi” krijojnë një vijë logjike e ritmike mes fjalëve: përsëritja e tingullit p i bashkon ato në një strukturë të vetme. Kështu, vargu bëhet më kompakt, më i fokusuar dhe më bindës. Duke i shqyrtuar shembujt, vihet re se autori i përdor tingujt në funksion të atmosferës: tinguj të butë si b, p dhe l, kur synohet të krijohet qetësi, bukuri ose një përjetim i brendshëm; ndërsa tinguj të fortë si d, k, h dhe z, kur vargu ka të bëjë me dramë, dhimbje apo konflikt të brendshëm. Ky përdorim i qëndrueshëm tregon se aliteracioni nuk është i rastësishëm, por lidhet drejtpërdrejt me idenë, përmbajtjen dhe identitetin poetik të veprës.

Më tej, aliteracioni shfaqet edhe në vepra të tjera të Merxhan Avdylit. Në “As engjëll, as djall”, botim te “Embeta”, Prishtinë më 2018, shihen shembuj si “Edhe vetëtimës, që veç veton”, “Me vendin e varreve të vjetra”, “Pas verës me valë e me vapë” dhe “Paralele e pandarë”, si dhe “Përçmues të pamëshirshëm” ndër të tjera. Në këto vargje, ritmi i brendshëm bëhet më i dukshëm përmes përsëritjes së tingujve. Për shembull, shumë prej shembujve kanë një ritëm të fortë, të vrullshëm, falë përsëritjes së tingullit v, si te “Edhe vetëtimës, që veç veton”, “Me vendin e varreve të vjetra” dhe “Pas verës me valë e me vapë”. Në tërësi, figura e aliteracionit e shoqëron poezinë e Avdylit si një element që e mban të lidhur vargun: e bën atë të tingëllojë ndryshe, e përforcon ndjenjën dhe i jep leximit një ritëm që zgjon imagjinatën.

Botuar fillimisht në Bota Sot

Exit mobile version