Kuvendi i Kosovës i mbylli dy procese me peshë politike brenda të njëjtës periudhë krize: shmangi një tjetër përballje zgjedhore dhe miratoi ndryshimet në Ligjin për Dhomat e Specializuara. Ndërsa marrëveshja politike e 6 tetorit i dha vendit një presidente dhe eviton një raund të ri zgjedhor, pyetjet për koston e kompromisit nuk janë shuar. Tani momenti vendimtar lidhet me fatin e ligjit të miratuar nga Kuvendi dhe me vendimin që pritet nga presidentja.
Më 15 tetor, kryetarja e Kuvendit, Albulena Haxhiu, ia përcolli ligjin për shpallje presidentes Justina Shiroka-Pula. Pas këtij hapi, kompetenca kalon në Presidencë. Çështja qendrore është mënyra se si llogaritet afati dhe çfarë ndodh nëse presidentja nuk merr vendim brenda tij.
Çështja rregullohet nga neni 80 i Kushtetutës. Afati prej tetë ditësh llogaritet nga marrja e ligjit nga presidentja. Në këtë periudhë, presidentja mund ta shpallë ligjin, ose mund ta kthejë një herë në Kuvend, duke dhënë arsyet e kthimit. Nëse brenda afatit nuk merret asnjë nga këto vendime, ligji konsiderohet i shpallur pa nënshkrimin e presidentes.
Afati 8-ditor: heshtja ligjore dhe përgjegjësia politike
Megjithatë, fakti që ligji konsiderohet i shpallur nuk nënkupton hyrje të menjëhershme në fuqi. Efektet lidhen me publikimin në Gazetën Zyrtare dhe me afatet e përcaktuara me ligj. Për këtë arsye, ideja se “heshtja” mund të jetë thjesht një qëndrim pa pasoja nuk qëndron. Edhe mosveprimi prodhon rezultat juridik dhe, njëkohësisht, bart përgjegjësi politike.
Në sfond të kësaj procedure është edhe procesi gjyqësor në lidhje me krimet e luftës. Aktgjykimi i shkallës së parë ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit ka prekur një çështje thellësisht të ndjeshme për shoqërinë. Gjykata i ka shpallur fajtorë për krime lufte, ndërsa kundërshtimi i vendimit vazhdon përmes mekanizmave të ankimit. Përkushtimi ndaj ndjeshmërisë publike është i domosdoshëm, por, në të njëjtën kohë, ruhet një vijë ndarëse mes luftës çlirimtare dhe përgjegjësisë penale individuale.
Gjatë javëve të fundit, debati publik është shtrirë edhe te pretendimet politike që shoqëruan votimin. Një dimension i veçantë lidhet me deklaratat e Daut Haradinajt në natën e votimit. Ai, në emisionin “Rubikon” më 14 tetor, ka pretenduar se deputetët nuk do të mund të largoheshin nga Kuvendi pa gjakderdhje nëse ndryshimet nuk miratoheshin. Kjo është deklaratë e tij dhe nuk paraqet provë se votimi u diktua nga një kërcënim konkret, por rëndësia e saj ka kërkuar sqarim institucional. Lidhur me këtë, është ngritur pyetja nëse dikush kishte informacion për rrezik ndaj deputetëve, çfarë dinin institucionet e sigurisë dhe drejtuesit politikë dhe çfarë masash u ndërmorën.
Nëse ka ekzistuar një kërcënim real, duhen përcaktuar rrethanat dhe përgjegjësitë. Nëse pretendimi ka qenë i pabazuar, qytetarët duhet ta marrin sqarimin përmes një komunikimi të besueshëm dhe të verifikueshëm. Njëkohësisht, është theksuar se deklarata e një politikani nuk mund të përdoret për të fajësuar të gjithë protestuesit. Protesta paqësore mbetet e drejtë demokratike, ndërsa kërcënimi i deputetëve dhe përdorimi i dhunës për të ndikuar votën janë çështje krejt tjetër. Asnjë kauzë nuk e justifikon nënshtrimin e Kuvendit ndaj dhunës.
Ndër kërkesat që janë bërë publikisht, Bedri Hamza i ka kërkuar presidentes shpalljen pa vonesa të ligjit. Por një kërkesë partiake nuk zëvendëson vlerësimin që presidentja duhet të bëjë brenda kompetencave kushtetuese. Për më tepër, ndërkaq vëmendja është fokusuar te raporti i ndryshimeve me standardet e një procesi të drejtë, sidomos për personat e gjykuar në Hagë. Kosova ka të drejtë të mbrojë rendin kushtetues dhe të drejtat e qytetarëve, por sovraniteti përfshin edhe përgjegjësi ndaj zotimeve shtetërore dhe detyrimeve ndërkombëtare.
Ndryshimet e miratuara synojnë të prekin aspekte si dënimi maksimal, ankimin dhe ekzekutimin e dënimeve. Pyetja kryesore është nëse këto dispozita do të prodhojnë efektet e premtuara brenda kuadrit juridik të Dhomave të Specializuara. Përputhja në kohë e zgjedhjes së presidentes dhe miratimit të ndryshimeve nuk e provon vetvetiu një marrëveshje të fshehtë, por kërkon shpjegim publik për marrëdhënien politike mes tyre. Qytetarët kanë të drejtë të dinë çfarë u negociua, çfarë u pranua dhe mbi çfarë vlerësimi juridik u mbështet vota, ndërsa përgjegjësitë politike dhe institucionale vazhdojnë të kërkojnë transparencë të shtuar.
Botuar fillimisht në Bota Sot