Kur Rusia nisi pushtimin e plotë të Ukrainës në vitin 2022, pritshmëria ishte e qartë: Kievi të binte brenda pak ditësh. Logjika e mbronte atë që zakonisht besohet në luftërat konvencionale – superioriteti ushtarak do ta thyente shpejt kundërshtarin. Por realiteti doli ndryshe. Në vend të një kolapsi të shpejtë, Ukraina gjeti mënyra për ta riformësuar fushëbetejën.
E njëjta ide u shfaq edhe më vonë në një kontekst tjetër. Në fund të shkurtit, Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli nisën një fushatë bombardimesh kundër Iranit, duke parashikuar një rënie të shpejtë të Republikës Islamike. Objektivat përfshinin goditje ndaj vendndodhjeve ushtarake e bërthamore, si dhe goditje në bazën industriale të vendit. Por edhe në këtë rast, fuqia dërrmuese nuk arriti të mposhte kundërshtarin më të vogël e më të dobët në raport me asetet ushtarake konvencionale.
Në qendër të ndryshimit u vendos një element që po fiton gjithnjë e më shumë peshë: dronët. Në Ukrainë dhe në rastin e Iranit, lufta u zhvendos drejt një modeli ku mjetet e lira dhe të prodhuara në vend po përdoren për të kompensuar mungesën e raketave dhe dobësitë në epërsi ajrore. Kështu, fushëbeteja u bë më e barabartë sesa prisnin planifikuesit fillestarë, pasi kundërshtari nuk po përballej thjesht me “forcë të madhe”, por me një qasje që synon të ndikojë te sistemi i mbrojtjes dhe logjistika.
Lufta asimetrike me dronë po i rishkruan rregullat e konfliktit
Ekspertët e përshkruajnë këtë si luftë asimetrike me dronë, ku aktorët më të dobët ushtarakisht i përdorin dronët për të barazuar në mënyrë praktike terrenin. Argumenti kryesor është se dronët nuk po e zëvendësojnë plotësisht arsenalin konvencional, por po ndryshojnë mënyrën se si ai përdoret. Nëse Ukraina dhe Rusia po mbështeten kaq shumë te dronët, kjo lidhet drejtpërdrejt me kufizimet në epërsinë ajrore dhe me mungesat ose kufizimet në raketa.
Në të njëjtën kohë, roli i elementeve të tjera të luftës moderne mbetet i rëndësishëm. Sipas analizave të përmendura, avionët, tanket, logjistika dhe këmbësoria vijojnë të jenë pjesë thelbësore e skemës. Megjithatë, roli i dronëve në strategjinë ushtarake po forcohet gradualisht. Në planifikim shfaqen edhe pritshmëri për zhvillime të mëtejshme: dronët që kryejnë misione autonome me inteligjencë artificiale, dronët tokësorë pa ekuipazh (UGV) që mund të zëvendësojnë logjistikën ose të kryejnë sulme, si dhe dronët detarë që të mbështesin luftime në sipërfaqe e nën ujë. Për më tepër, përmendet edhe ideja që dronët detarë të shërbejnë si “transportues dronësh”, duke zgjeruar rrezen e veprimit.
Në skenën e Lindjes së Mesme, fushata kundër Iranit nisi më 28 shkurt. Raportohet se u goditën objektiva ushtarake dhe bërthamore, si dhe u regjistruan viktima në mesin e zyrtarëve politikë dhe ushtarakë iranianë. Për shkak se Irani nuk kishte forcë ajrore moderne dhe as sisteme të avancuara të mbrojtjes ajrore, reagimi erdhi përmes lëshimit të mijëra raketave balistike dhe dronëve kamikazë Shahed kundër Izraelit, objekteve ushtarake dhe diplomatike amerikane në Gjirin Persik. Sulmet u shtrinë edhe te infrastrukturat energjetike në Arabinë Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe, Katar, Bahrejn dhe Kuvajt – vende aleate kyç të SHBA-së.
Duke kërcënuar dhe sulmuar transportin ndërkombëtar detar, Irani bllokoi pothuajse plotësisht trafikun në Ngushticën e Hormuzit, një rrugë jetike për furnizimet globale me naftë dhe gaz. Kjo solli ndikim të konsiderueshëm mbi fqinjët në Gjirin Persik dhe mbi ekonominë botërore. Edhe pse shkalla e neutralizimit të dronëve ishte e lartë, kostoja e tyre u cilësua e ulët: rreth 7.000 dollarë për njësi. Në total, Irani lëshoi rreth 4.000 dronë Shahed-136 dhe Arash-2 deri në hyrjen në fuqi të armëpushimit më 8 prill.
Efekti praktik, sipas ekspertëve të mbrojtjes, u shfaq te paralizimi i transportit detar, dëmtimi i radarëve të mbrojtjes ajrore dhe raketore, si dhe reduktimi i eksporteve të gazit. Ndërkohë, edhe lufta tokësore tregoi se dronët e lirë mund të ruajnë aftësi sulmuese edhe kur forcat dëmtohen. Në paralel, dronët e prodhuar në Ukrainë luajtën rol të madh në luftën kundër Rusisë: jo vetëm në vijën e frontit, por edhe në goditjen e flotave ruse në Detin e Zi dhe Detin Baltik, në sulmet ndaj bazave ajrore dhe objekteve ushtarake ruse, si dhe në dëmtimin e ekonomisë së luftës përmes goditjes së rafinerive kryesore të naftës.
Rusia, pasi mbeti fillimisht pas në kapacitetet me dronë, bleu mijëra njësi dhe teknologji nga Irani dhe më pas zhvilloi dronët e vet. Për të dyja palët, lufta u transformua nga dronët kamikazë Shahed, nga dronët e furnizimit me ngarkesa të rënda, dronët FPV (me pamje nga personi i parë) dhe dronët e kontrolluar përmes kabllove me fibër optike. Ky trend nuk po kufizohet vetëm te shtetet: aktorët joshtetërorë po përdorin gjithnjë e më shumë dronë kundër ushtrive të rregullta. Ndër ta përmenden Hezbollah-i dhe rebelët huthi të Jemenit. Hezbollahu është njëkohësisht grup militant dhe parti politike, që kontrollon pjesën më të madhe të Libanit jugor; SHBA e konsideron organizatë terroriste, ndërsa Bashkimi Evropian ka futur në listën e zezë vetëm krahun e armatosur.
Botuar fillimisht në Bota Sot
