Në tokën e Vlorës, aty ku u ngrit flamuri i pavarësisë shqiptare, gjatë ditëve të fundit janë shfaqur skena që kanë tronditur opinionin publik: njerëz të maskuar, roje private dhe përplasje me qytetarë. Ngjarjet në zonën e Zvërnecit nuk janë parë si thjesht një incident i izoluar mes banorëve, policisë dhe shërbimeve private, por si një sinjal i rëndë për mënyrën si po trajtohen çështjet e pronës, transparencës dhe interesit publik.
Zvërneci, Sazani, Narta dhe Vlora nuk lidhen vetëm me gjeografinë. Ato përmenden si pjesë e kujtesës kombëtare dhe si terren ku historia, deti, natyra dhe puna e brezave marrin kuptim të veçantë. Pikërisht për këtë arsye, ajo që ndodh në këto hapësira nuk shihet si “çështje prone” në kuptimin e ngushtë, por si një test për shtetin shqiptar: nëse institucionet veprojnë me dokumente, me ligj dhe me përgjegjësi, apo nëse heshtja dhe prania e maskave krijojnë përshtypjen se vendimet merren larg qytetarëve.
Protesta e qytetarëve për tokën, për pronën dhe për bregdetin shoqërohet me shqetësime që lidhen edhe me frikën se pas fjalëve të bukura mund të fshihen interesa të mëdha. Në këtë kuadër, përgjigjja institucionale pritet të jetë konkrete: shpjegim i qartë i situatës, transparencë mbi marrëveshjet dhe zbatim i ligjit, pa u kthyer në reagim me dhunë, gardhe ose kontrolle të ngjashme me një situatë force. Vlora, si vend ku u ngrit flamuri, konsiderohet “zemra” ku peshon çdo veprim, më shumë se një kontratë e zakonshme apo një projekt thjesht turistik.
Transparencë dhe ligj: kur maskat dalin mbi pronën
Ngjarjet e përshkruara si përplasje në Zvërnec përfshijnë elementë që qytetarët i kanë vlerësuar si alarm: persona të maskuar, roje private dhe përdorim force ndaj banorëve. Ka pasur edhe qytetarë të tërhequr zvarrë, ndërkohë që policia nuk ka dhënë menjëherë përgjigjen që pritej nga një institucion. Në këtë kontekst, pyetjet që ngrihen nga banorët nuk lidhen vetëm me fajtorin e menjëhershëm, por me zinxhirin e autorizimit: kush i ka lejuar këto veprime, kush i ka kontrolluar rojet private dhe kujt i shërbejnë ato.
Çështja trajtohet si më e gjerë se juridiku. Për qytetarët, kur vepron një grup i maskuar rreth një projekti privat, atëherë sovraniteti i ligjit vihet në dyshim. Një shtet që e mbron qytetarin pritet të mos qëndrojë pasive kur ndodh dhunë apo poshtërim. Në të kundërt, nëse rojet private shfaqen si aktorë që veprojnë pa qartësi dhe pa kontroll të mjaftueshëm institucional, atëherë krijohet një problem besimi: qytetarët pyesin “ku ishte shteti”. Për këtë arsye, ngjarja në Zvërnec shihet si provë për institucionet dhe për mënyrën se si shteti menaxhon raportin me qytetarin, me pronën dhe me transparencën.
Në paralel me shqetësimin për dhunën, artikulimi publik vë në dukje edhe një rrezik tjetër: propagandën dhe mënyrën se si paraqitet zhvillimi. Në njërën anë, dëgjohet se “u shit Shqipëria”, ndërsa në anën tjetër shfaqet narrativa qeveritare se gjithçka po kthehet në zhvillim, turizëm dhe “parajsë ekonomike”. Në këtë mes, theksohet se e vërteta nuk duhet të mbulohet as nga paniku, as nga makiazhi politik. Qytetari kërkon informacion të drejtpërdrejtë: kush është pronari real, kush është investitori, çfarë kontrate është nënshkruar, sa zgjat përdorimi i tokës dhe çfarë fiton shteti, përballë asaj që humbet komuniteti.
Po ashtu, ngrihet shqetësimi për ndikimin e projekteve në mjedis, në trashëgimi, në det dhe në jetën e banorëve. Ajo që kërkohet është logjikë transparence: dokumente, publikim i marrëveshjeve dhe sqarim i qartë i detajeve, pa u fshehur pas formulimeve si “investime strategjike”. Investimi strategjik nuk duhet të shërbejë si mbulesë kur mungon informacioni; zhvillimi nuk duhet të ndërtohet mbi frikën e qytetarit dhe mbi heshtjen e institucioneve. Në fund të kësaj logjike, zhvillimi i vërtetë paraqitet si ai që respekton qytetarin në tokën e tij, nuk e trajton bregdetin si plaçkë dhe nuk kërkon që vendimet të bëhen pa shqiptarët.
Botuar fillimisht në Bota Sot
