Rumania po e diskuton mundësinë e aktivizimit të Nenit 4 të NATO-s pas një akuzë kundër Moskës për një sulm me dron. Autoritetet rumune thanë se një dron rus ka goditur gjatë natës një bllok apartamentesh, duke nxitur reagime dhe debate për mënyrën se si aleanca duhet të përgjigjet.
Sipas zhvillimeve të raportuara, çështja ka vënë nën presion edhe NATO-n, duke qenë se Rumania është anëtare e saj. Debatet po përqendrohen në pyetjen se sa e gjerë duhet të jetë përgjigja kolektive dhe nëse rasti në fjalë e kalon pragun për të aktivizuar mekanizma më të forta të mbrojtjes së aleancës.
Ndërsa incidenti është trajtuar me seriozitet, ka edhe vlerësime se ngjarja e mbrëmshme nuk ka gjasa të konsiderohet aq e rëndë sa të aktivizojë klauzolën e mbrojtjes kolektive të NATO-s, të njohur si Neni 5. Pikërisht për këtë arsye, ministri i jashtëm i Rumanisë thuhet se po shqyrton aktivizimin e Nenit 4 si një alternativë për ta çuar çështjen në një diskutim në nivelin e aleancës.
Neni 4 i NATO-s: si e sjell një vend anëtar çështjen në tryezë
Traktati i NATO-s parashikon që çdo anëtar i aleancës me 32 vende mund të përdorë zyrtarisht Nenin 4 për të sjellë një çështje në vëmendjen e Këshillit të Atlantikut të Veriut, organi vendimmarrës i NATO-s. Në praktikë, thirrja e Nenit 4 hap një proces konsultimesh, ku çështja diskutohet ndërmjet vendeve anëtare pa detyrime të menjëhershme për veprime të armatosura.
Teksti i mekanizmit sqaron se “Palët do të konsultohen së bashku sa herë që, sipas mendimit të ndonjërës prej tyre, integriteti territorial, pavarësia politike ose siguria e ndonjërës prej palëve kërcënohet.” Kjo do të thotë se Neni 4 mund të aktivizohet kur një vend anëtar vlerëson se një prej kërcënimeve të tilla prek interesat e tij kryesore, duke e bërë çështjen pjesë të diskutimit në nivelin e aleancës.
Pasi thirret Neni 4, çështja diskutohet dhe mund të çojë në një formë vendimi ose veprimi të përbashkët në emër të NATO-s. Megjithatë, mekanizmi nuk kërkon domosdoshmërisht një ndërhyrje të armatosur. Ndryshe nga Neni 5, i cili lidhet me mbrojtjen kolektive dhe është thirrur vetëm një herë në historinë e NATO-s, Neni 4 ka qenë mekanizëm i përdorur më shpesh.
Raportohet se Neni 4 është aktivizuar disa herë në historinë e aleancës. Një shembull i tillë janë dy rastet e shtatorit të vitit të kaluar: fillimisht nga Polonia, kur dronët rusë shkelën hapësirën ajrore polake, dhe më pas nga Estonia, kur avionët luftarakë rusë shkelën hapësirën ajrore estoneze. Këto thirrje tregojnë se kur një vend anëtar konsideron se siguria ose integriteti i tij është prekur, ai mund ta ngrejë çështjen për diskutim në NATO përmes Nenit 4.
Në këtë kuadër, debati në Rumani pas incidentit me dron lidhet me zgjedhjen e mekanizmit më të përshtatshëm. Ndërsa klauzola e mbrojtjes kolektive e NATO-s, Neni 5, shihet si një hap shumë më i madh dhe me prag të lartë, aktivizimi i Nenit 4 mund t’i japë aleancës një mënyrë formale për të diskutuar rastin dhe për të përcaktuar hapat e mëtejshëm të përbashkët, pa u hapur automatikisht rruga e ndërhyrjes ushtarake.
Botuar fillimisht në Telegrafi
