Në përvjetorin e masakrës së Dubravës, të mbijetuarit rikujtuan ditët kritike dhe mënyrat me të cilat ruajtën dinjitetin edhe në rrethana tejet të rënda. Aktiviteti i përkujtimit u mbajt në Burgun e Dubravës në shenjë të 27-vjetorit të kësaj ngjarjeje, ku u rikthyen kujtimet për ditët kur të burgosurit shqiptarë u gjendën nën rrethana ekstreme.
Gjatë përkujtimit, Enver Dukolli, i cili u shpreh se i ka kaluar këto përjetime, tregoi për rolin që pati kënga në ruajtjen e shpirtit dhe të moralit. Ai u ndal te momentet kur të burgosurit, edhe kur e ndjenin se po u afrohej caku i qitjes, mbanin lart lidhjen me shokët dhe kujtesën për ta përmes këngëve. Për Dukollin, këngët nuk ishin thjesht melodí, por mënyrë për të përballuar frikën dhe për të mbajtur gjallë qëndrimin brenda burgut.
Ai theksoi se “Ia fillonim këngëve si homazh për shokët tanë”, duke u shprehur se kjo ishte ajo që kishin në ato momente. Në aktivitetin përpara të pranishmëve në Akademinë përkujtimore, Dukolli përmendi vargje nga këngët që, sipas tij, u këndonin dalëngadalë ndërsa nëpër fusha rritej bari. Në kujtesën që u soll, përsëritej ideja se bota “zien”, ndërsa kjo luftë po ua rrëmben shokët, por megjithatë kënga vazhdonte të jehonte si një mënyrë për të mos u dorëzuar.
Përveç rrëfimit personal, në përkujtim u dëgjuan edhe mesazhe të institucioneve. Kryeministri në detyrë, Albin Kurti, theksoi se ky krim bën pjesë në plagët më të rënda gjatë luftës në Kosovë. Sipas mesazhit të tij, masakra e Dubravës ka mbetur një nga ngjarjet më të rënda që kanë lënë pas pasoja të thella për shoqërinë dhe për kujtesën kolektive.
Ndërkaq, presidentja në detyrë, Albulena Haxhiu, tha se në këtë vend shteti serb veproi si aparat vrasës. Mesazhi i saj u ndërtua mbi përgjegjësinë e atyre që kryen krimin dhe mbi faktin se në Dubravë nuk bëhej fjalë për një incident, por për një masakër që la gjurmë të përhershme në historinë e Kosovës.
Kënga u kthye në strehë morale në Dubravë
Enver Dukolli vijoi të shpjegonte se si të burgosurit i drejtoheshin këngës për të mbajtur shpirtin gjallë dhe për të mos e lejuar që kujtesa të shuhej. Ai tregoi se si kënga u bë zakon i brendshëm edhe në qeli, sidomos kur të ngujuarit përballeshin me akuza politike. Në rrëfimin e tij, ai tha se ia kërkonin këngës të shërbente si një mjet për t’i mbajtur të bashkuar dhe për t’i mbushur ditët me diçka që u jepte forcë.
Dukolli përmendi edhe një shembull konkret nga vitet e hershme të burgosjes. Ai tha se Hydajet Hyseni, në vitet ’81, shkruante këngë për Jusuf Gërvallën, dhe se vetë të burgosurit politik i këndonin ato. Në këtë mënyrë, sipas tij, jehona e burgut krijohej nga këngët që nuk vinin vetëm nga jashtë, por që hartoheshin e recitoheshin nga vetë të burgosurit. Kështu, kënga mbante brenda saj kujtimin, por edhe vullnetin për të qëndruar, edhe kur rrethanat ishin çnjerëzore.
Ai shtoi se këngës i drejtoheshin si një formë për t’i nxjerrë përpara ndjenjat dhe për ta bërë të pranishme rezistencën, ndërsa të tjerë të ngujuar në qeli bënin të njëjtën gjë. Për Dukollin, ky ishte një ritëm i veçantë i kohës së burgut, që e shoqëronte të përditshmen edhe në momentet kur frika rritej dhe kur mund të vinte dita e fundit. Në këtë përkujtim, 27-vjetori u shoqërua pikërisht me këtë mesazh: se moralin e kanë mbajtur edhe me këngë, duke e kthyer zërin në kujtesë.
Botuar fillimisht në Koha.net
