Konsullata e Përgjithshme e Republikës së Kosovës në New York organizoi mbrëmë një mbrëmje të diplomacisë publike, kushtuar promovimit të romanit të shkrimtarit kosovar Ag Apolloni. Në qendër të këtij eventi ishte vepra “Glimmer of Hope, Glimmer of Flame” (“Një fije shprese, një fije shkrepëse”). Përmes këtij promovimi, konsullata synoi të përcillte jo vetëm vlerat letrare të romanit, por edhe të ruante gjallë kujtesën për një tragjedi të rëndë të luftës.
Aktiviteti u zhvillua njëkohësisht si homazh për viktimat e masakrës së Stagovës së Kaçanikut. Më 21 maj 1999, forcat serbe vranë mizorisht 13 civilë shqiptarë. Në mesin e viktimave ishte edhe axha i autorit Ag Apolloni, duke e bërë rrëfimin edhe më personal dhe domethënës për familjen e tij dhe për publikun e pranishëm. Në këtë mënyrë, promovimi i librit u shndërrua në një përkujtim të drejtë për ata që humbën jetën.
Romani, i cili fillimisht u botua në Kosovë në vitin 2020, më pas doli edhe në anglisht. Vepra përshkruhet si roman dokumentar, që sjell në letër një pjesë të historisë dhe e ndërthur atë me dimension letrar. Në roman rrëfehet tragjedia e dy nënave shqiptare nga Gjakova, Ferdonijes dhe Pashkes, duke i vendosur personazhet në qendër të një dëshmie që prek thellë.
Ferdonija vazhdon të shtrojë tryezën çdo ditë për katër djemtë e zhdukur, duke ruajtur shpresën edhe në mungesë të tyre. Ndërsa Pashka, sipas rrëfimit të romanit, zgjodhi vetëvrasjen me djegie pas kthimit të eshtrave të dy fëmijëve të saj. Këto dy linja rrëfimi e formojnë thelbin e librit dhe e bëjnë të qartë se sa e rëndë mund të jetë barra e humbjes gjatë luftës, si dhe si vazhdon ajo të ndikojë edhe pas përfundimit të konfliktit.
Libri ndërthur dëshmi reale me reflektime letrare. Në disa pjesë, autori i qaset tragjedive përmes krahasimeve me tragjeditë greke klasike, duke krijuar një urë mes kujtesës historike dhe formave të njohura të rrëfimit. Në hapje të aktivitetit, Ambasadori Blerim Reka, Konsull i Përgjithshëm, rikujtoi se masakra e Stagovës është pjesë e gjenocidit serb kundër shqiptarëve të Kosovës. Ai vuri në pah edhe faktin se urdhëruesit dhe zbatuesit e këtij gjenocidi ende nuk janë dënuar nga drejtësia ndërkombëtare, duke nënvizuar nevojën për vazhdimin e përpjekjeve për drejtësi dhe njohje ndërkombëtare të krimeve.
Një fije shprese dhe një fije shkrepëse, për të mbajtur gjallë kujtesën
Në sallë pati një audience të zgjedhur, ku mes të pranishmëve ishin Prof. Dr. Lori Fisler Damrosch, ish-presidente e Shoqatës Amerikane të së Drejtës Ndërkombëtare (ASIL) dhe profesore në Columbia University, si dhe studentë nga Columbia dhe Harvard. Po ashtu, ishin të pranishëm edhe drejtorë të institucioneve kulturore, bashkatdhetarë dhe të ftuar nga fusha të ndryshme. Kjo pjesëmarrje tregoi interesin që publiku akademik dhe institucional ka për librin dhe mesazhin e tij.
Për romanin foli profesori i njohur i letërsisë krahasuese David Damrosch. Ai vlerësoi cilësitë letrare të veprës, fuqinë e saj dokumentare dhe aftësinë për të transmetuar vuajtjen njerëzore pa rënë në patos. Në këtë mënyrë, diskutimi u përqendrua te mënyra se si romani arrin të bartë një histori të dhimbshme, duke ruajtur përqendrimin te personazhet dhe te realiteti i ngjarjeve.
Gjatë mbrëmjes, autori Ag Apolloni lexoi fragmente nga libri. Leximi u fokusua veçanërisht në pjesët që portretizojnë dy nënat shqiptare, Ferdonijen dhe Pashkën. Kjo pjesë e eventit u shoqërua me emocione të forta te të pranishmit, të cilët e ndjenë rëndësinë e rrëfimit dhe ndikimin e drejtpërdrejtë që ai ka te kujtesa kolektive. Në aktivitet, Apolloni u paraqit edhe si një zë i njohur i letërsisë bashkëkohore kosovare, ndërsa u theksua se ka studiuar letërsi dhe ka botuar romane, poezi e eseistikë.
Romani “Glimmer of Hope, Glimmer of Flame” është përkthyer në anglisht nga Robert Wilton dhe ka marrë vëmendje ndërkombëtare për qasjen e tij hibride – mes dëshmisë historike dhe reflektimit letrar. Promovimi në Nju Jork u konsiderua një përpjekje për të njohur audiencën amerikane me letërsinë kosovare dhe, njëkohësisht, për të mbajtur gjallë kujtesën e krimeve të luftës. Në këtë kontekst, aktiviteti u organizua si një sukses i diplomacisë publike kosovare, në kuadër të punës së Konsullatës së Përgjithshme të Republikës së Kosovës në New York, dhe me përkujdesjen e Ambasador Blerim Rekës.
Organizimi bashkoi akademikë, studentë dhe veprimtarë rreth temave të kujtesës, identitetit dhe të drejtave të njeriut. Përmes romanit dhe homazhit për viktimat e Stagovës, mesazhi i përcjellë ishte i qartë: pa drejtësi të plotë dhe pa njohje të duhur, paqja mbetet e paplotë. Në fund të mbrëmjes, kujtesa për 13 civilët shqiptarë të vrarë më 21 maj 1999 u mbajt në qendër, ndërsa rrëfimi i familjeve të prekura, i lidhur ngushtë me autorin, u shndërrua në një formë të qëndrueshme për ta ruajtur historinë nga harresa.
Botuar fillimisht në Bota Sot
