Sesionet e punës në ditën e dytë të “Javës së Albanologjisë” në Institutin Albanologjik të Prishtinës i kanë dhënë një vend qendror diskutimit për marrëdhënien mes letërsisë shqipe dhe kontekstit që e rrethon. Në temën “Letërsia shqipe dhe konteksti”, studiuesit u mblodhën për të shpalosur qasje të ndryshme, si mënyra për të kuptuar më mirë se çfarë ndikimesh mbart një vepër letrare dhe si i reflekton ajo rrethanat e kohës.
Në këtë analizë u evidentua se, gjatë periudhave të ndryshme, letërsia shqipe është parë shpesh si një zgjatim i ideologjive të ndryshme. Është theksuar se ajo ka kaluar herë si zgjatim i ideologjisë religjioze, herë e ideologjisë kombëtare, e herë edhe i ideologjisë klasore. Më tej, në diskutime u përmend se në kohën e sotme letërsia mund të lexohet edhe në lidhje me ideologjinë e multikulturalizmit, duke sjellë një sfidë tjetër: si të kuptohet konteksti real i tekstit, pa e ngatërruar atë me kornizat ideologjike që e kanë shoqëruar.
Çështja e kontekstit të një vepre arti, sipas diskutimeve, ndihmon në interpretimin e përmbajtjes, sepse e vendos letërsinë në një terren më të gjerë ku merren parasysh rrethanat historike, estetike dhe mënyra se si lexuesi ose studiuesi e përjeton veprën. Pikërisht për këtë arsye, në ditën e dytë të “Javës së Albanologjisë” u mbajtën seanca ku studiuesit e letërsisë trajtuan qasje të ndryshme për mënyrën se si ndërtohet dhe kuptohet konteksti.
Konteksti e bën më të qartë letërsinë shqipe
Në sesionet e punës, një nga kontributet u dha nga studiuesi Arben Hoxha, i cili është edhe këshilltar shkencor në Institutin Albanologjik të Prishtinës. Ai paraqiti kumtesën me titull “Letërsia shqipe si (mos)zbuluese e kontekstit” dhe në fjalën e tij u ndal te koncepti i kontekstualizmit. Sipas tij, varet nga përkufizimi që i jepet konceptit të kontekstit, dhe në këtë kuptim filozofia e artit identifikon tri pikëpamje dominuese të kontekstualizmit.
Arben Hoxha radhiti pikëpamjen e kontekstualizmit socio-historik, atë të kontekstualizmit estetik dhe pikëpamjen e kontekstualizmit fenomenologjik-ontologjik. Në elaborimin e tij u përmend se pikëpamja e kontekstualizmit socio-historik lidhet me filozofinë pozitiviste të artit, ku konteksti shihet si një mekanizëm për të shpjeguar lidhjet mes veprës dhe mjedisit ku ajo lind. Kjo qasje thekson se teksti nuk mund të kuptohet i shkëputur nga koha dhe rrethanat që e formojnë, por as nga mënyra se si shoqëria dhe historia i japin kuptim autorësisë dhe temave.
Po ashtu, në diskutim u shfaq edhe kontekstualizmi estetik, i cili përqendrohet te mënyra se si vepra funksionon brenda vetë logjikës së saj artistike. Kjo do të thotë se konteksti nuk kuptohet vetëm si sfond, por edhe si pjesë e strukturës kuptimore të krijimit, duke ndikuar në lexime dhe interpretime. Ndërkaq, pikëpamja fenomenologjike-ontologjike e kontekstualizmit u paraqit si një qasje tjetër, që lidhet me mënyrën se si kuptimi shfaqet gjatë përjetimit të veprës, duke e trajtuar kontekstin në raporte më të thella me mënyrën e ekzistencës dhe përjetimit të artit.
Në përmbledhje të trajtimit të ditës së dytë, sesionet e “Javës së Albanologjisë” në Institutin Albanologjik të Prishtinës i dhanë diskutimit të kontekstit një hapësirë të veçantë, duke e lidhur atë me mënyrën se si letërsia shqipe është lexuar dhe interpretua gjatë kohëve. Tema “Letërsia shqipe dhe konteksti” u zhvillua përmes qasjeve të ndryshme, ku u bë e qartë se kuptimi i letërsisë varet nga kornizat që përdoren për ta shpjeguar atë: nga faktorët socio-historikë, te dimensionet estetike dhe deri te mënyrat fenomenologjike të të kuptuarit. Në këtë mënyrë, diskutimet e studiuesve kontribuuan që konteksti të shihet jo si element dytësor, por si pjesë e rëndësishme e leximit kritik të teksteve.
Botuar fillimisht në Koha.net
