Sulmi fizik ndaj zëvendësministrit Hysni Mehani në Skenderaj nuk mund të trajtohet si një incident i thjeshtë mes individësh apo si një çështje me “temperament politik”. Ngjarja merr tjetër peshë kur në qendër të akuzave përmendet Sami Lushtaku, emër i njohur nga drejtësia dhe i lidhur me një sërë pasojash institucionale për shkak të së kaluarës dhe veprimeve të dyshuara.
Lushtaku ka qenë i dënuar më herët për krime lufte dhe, krahas historisë së tij, është edhe i sanksionuar nga United States Department of the Treasury. Sanksionimi është bërë në kuadër të listës së zezë amerikane, me pretendime për korrupsion dhe minim të sundimit të ligjit në Kosovë. Pikërisht ky detaj e bën të pamundur të trajtohet rasti si “diçka e zakonshme”: kur një figurë e nivelit të tillë lidhet me sanksione të SHBA-së, çështja nuk është vetëm ligjore, por edhe politike e morale.
Në vendet me institucione të konsoliduara demokratike, fakti që një zyrtar lokal ndodhet nën sanksione amerikane do të duhej të përbënte barrë të rëndë për pozicionin publik dhe për ushtrimin e përgjegjësive shtetërore. Paradoksi që vërehet në Kosovë është se kjo peshë nuk kthehet në pengesë reale. Në vend të kësaj, figura të tilla vazhdojnë të shfaqen si autoritete paralele, duke prodhuar frikë politike dhe imponim në hapësirën publike.
Drama e shtetit, në këtë rast, nuk lidhet me mungesën e ligjeve, por me mungesën e vullnetit për t’i zbatuar ato kur përfshihen të fuqishmit. Kur një person i futur në listën e zezë amerikane për dyshime serioze mbi korrupsionin dhe ndikimin kriminal përmendet në një sulm fizik ndaj një zëvendësministri të Republikës, dhe më pas vazhdon të mbrohet politikisht e publikisht, qytetari i zakonshëm e percepton menjëherë mesazhin: ekzistojnë dy standarde. Një Kosovë për njerëzit e zakonshëm dhe një tjetër për “kastën e paprekshme”.
Kur s’prekën të fortët, drejtësia e humb besimin
Edhe reagimi politik i institucioneve dhe partive të përfshira në skenë nuk kalon pa pasoja. Heshtja e opozitës, në këtë çështje, konsiderohet po aq alarmante sa vetë incidenti. Në vend që të distancohej qartë nga dhuna politike, një pjesë e saj është shfaqur e tërhequr pas kalkulimeve elektorale dhe solidaritetit klanor. Kjo mënyrë qasjeje, përkthehet në një sinjal të rrezikshëm: kultura e mosndëshkimit po forcohet më shpejt sesa frika nga dëmtimi i shtetit.
Përtej sulmit, një element tjetër që rrit tensionin publik është tentimi për ta “romantizuar” arrogancën e forcës me termin “gjeneral i UÇK-së”. Ideja se e kaluara e luftës do të shërbente si imunitet moral për sjelljet e sotme është problematike. Lufta çlirimtare nuk mund të përdoret si certifikatë për paprekshmëri politike. Përkundrazi, ata që pretendojnë trashëgiminë morale të asaj periudhe do të duhej të jenë të parët që respektojnë ligjin dhe institucionet e Republikës për të cilën u sakrifikua.
Në një mjedis ku “komandanti” vihet përpara republikës dhe ku pushteti i individit bëhet më i fortë se shteti, demokracia nis të zhbëhet. Prandaj nuk është për t’u çuditur që partnerët ndërkombëtarë vazhdojnë të shfaqin mosbesim ndaj kapaciteteve të drejtësisë kosovare. Mekanizmat ndërkombëtarë të drejtësisë, sipas logjikës së debatit publik, mbeten faktor relevant sa herë që drejtësia lokale stepet përballë emrave të fuqishëm dhe kur, praktikisht, shfaqet pafuqia institucionale.
Nëse prokuroria dhe gjykatat nuk arrijnë t’i japin përgjigje të barabartë rasteve ku përfshihen figura politike me ndikim, mesazhi për qytetarët bëhet i qartë dhe i dëmshëm: pushteti nuk kontrollohet nga ligji, por nga frika dhe lidhjet politike. Dhe ky, në vlerësimin e debatit që shoqëron ngjarjen, shihet si momenti më i rrezikshëm për çdo republikë. Shteti, në fund të fundit, nuk rrëzohet vetëm atëherë kur sulmohet nga jashtë; ai dobësohet kur qytetarët humbin besimin se drejtësia guxon të prekë të fortët.
Botuar fillimisht në Bota Sot
