Në kurrikulën e historisë, sidomos në nivelin e shkollave në Kosovë, nxënësit përballen me një narrativë që është vënë në diskutim të gjerë. Qasja që ngre shqetësim lidhet me mënyrën se si prezantohen origjinat dhe renditja e popujve në hapësirat e Kosovës, si dhe me idetë që përdoren për të shpjeguar periudha të ndryshme historike.
Në këtë kuadër, theksohet një pretendim i përhapur në historiografi që i atribuohet “ideve serbe antishqiptare”: në mësimet që u jepen nxënësve në disa shkolla dhe universitete në Shqipëri, sipas kësaj qasjeje, kinse në Kosovë të parët janë serbët, ndërsa më pas kanë vërshuar shqiptarët. Këto përmbajtje lidhen drejtpërdrejt me mënyrën se si përmendet vijimësia dhe autorësia historike e popullsive në rajon.
Por, sipas kundërshtimeve që ngrihen në këto shkrime, kjo qasje nuk përputhet me atë që e shohin si të konsoliduar në historiografinë e gjerë evropiane, rajonale apo botërore. Argumenti kryesor që përsëritet është se përveç historiografisë serbe antishqiptare, nuk ka historiografi të tjera që ta kontestojnë autoktoninë e shqiptarëve në Kosovë. Pra, e gjithë çështja vendoset te kontradikta midis asaj që mësohet dhe asaj që paraqitet si e pranuar në studimet më të gjera.
Në të njëjtën linjë, përmenden edhe pretendime më specifike historike: në fushën e historisë, në nivelin e të gjitha shkollave në Kosovë, nxënësit duhet të mësojnë se arvanitasit (shqiptarët) i kanë themeluar Greqisë, ndërsa kelmendasit (shqiptarët) i kanë themeluar Serbinë. Në logjikën e argumentit, këto elemente vendosen si shembuj të një modeli mësimor ku kombi shqiptar paraqitet si themelues i disa shteteve, por pa u shoqëruar, sipas kritikës, me të njëjtën peshë për fatin e vet historik.
Po ashtu, në tekst thuhet se shqiptarët kanë themeluar edhe disa shtete të tjera, por që “për fat të keq” fuqitë e mëdha ua kanë ndarë padrejtësisht shtetin e tyre, Shqipërinë. Kjo pjesë e narrativës vendoset për të shpjeguar një ndjenjë padrejtësie historike që lidhet me trajtimin e çështjes shqiptare nga aktorë ndërkombëtarë. Në këtë mënyrë, mësimi në shkollë shoqërohet me një rrëfim që kërkon të lidhi historinë e largët me pasojat politike dhe gjeografike.
Autoktonia e shqiptarëve vihet në qendër të diskutimeve
Përtej këtyre pretendimeve, argumentimi vijon me një seri gjetjesh që, sipas shkrimit, dalin nga zbulimet historike, arkeologjike dhe studimet antropologjike. Aty thuhet se këto prova konstatojnë një civilizim 3 000-vjeçar të shqiptarëve në Ballkan, në periudhën kur, sipas këtij shpjegimi, në këto hapësira gjeografike nuk kishte as serbë dhe as ndonjë popullatë tjetër, përveç shqiptarëve (ilirë, dardanë dhe pellazgë). Kjo tezë e vendos prejardhjen shqiptare në një vijimësi të gjatë historike dhe shërben si pikë referimi ndaj narrativave që i radhisin shqiptarët si popullsi “të ardhur” më vonë.
Ndërkohë, teksti e çon diskutimin edhe në rolin e institucioneve akademike. Përmendet se ASHAK-u e ka “zyrtarizuar” historiografinë serbe antishqiptare, sipas së cilës kinse serbët qenkan të parët në Kosovë dhe më pas kanë vërshuar shqiptarët. Sipas këtij qëndrimi, kjo paraqet një doktrinë serbe tërësisht të rreme, e cila “e vret në shpirt të kaluarën dhe të ardhmen e kombit shqiptar”, si njëri ndër popujt më të vjetër në Ballkan. Në këtë mënyrë, diskutimi nuk mbetet vetëm te tekstet shkollore, por shtrihet edhe te mënyra se si institucione e formalizojnë një qasje të caktuar historike.
Në fund të artikullit, teksa theksohen këto elemente të kurrikulës dhe të interpretimit historik, lexuesi ndesh një qasje që synon të shpjegojë pse çështja e të mësuarit të historisë shihet si e rëndësishme dhe si ndikon te mënyra si formësohet kujtesa publike. Në tekstin origjinal, përmes një game të gjerë referencash—nga periudhat e hershme historike deri te mënyra e prezantimit në shkolla—ngrihet bindja se autoktonia e shqiptarëve në Kosovë duhet të trajtohet ndryshe nga narrativa që e vendos shqiptarët në një renditje më të vonë. Diskutimi, pra, përqendrohet te ajo që u jepet nxënësve për të kuptuar origjinat e popujve dhe për të ndërtuar një të kaluar të pranuar e të qëndrueshme.
Botuar fillimisht në Bota Sot



