Stresi zakonisht lidhet me ndikime të dëmshme për shëndetin, nga tensioni i rritur e deri te lodhja e vazhdueshme. Por një aspekt që po tërheq gjithnjë e më shumë vëmendje është mënyra se si stresi mund të ndikojë edhe te truri, sidomos te ajo çfarë ne mbajmë mend gjatë gjithë jetës.
Në qendër të kësaj lidhjeje qëndron kortizoli, një hormon që çlirohet kur trupi ndodhet nën situata stresuese. Hulumtimet e reja sugjerojnë se roli i kortizolit nuk kufizohet vetëm në përgjigjen fizike ndaj stresit, por mund të ndikojë edhe në mënyrën se si formohen dhe ruhen kujtimet në tru. Me fjalë të tjera, stresi mund të ndryshojë “rregullat” se çfarë regjistrohet më qartë në mendjen tonë.
Shkencëtarët kanë vërejtur se kortizoli modifikon komunikimin mes rrjeteve të trurit që janë të lidhura me emocionet dhe kujtesën. Këto rrjete punojnë bashkë për të përpunuar ngjarjet që përjetojmë, por kur aktivizohet stresi dhe rritet kortizoli, mënyra se si ato rrjete shkëmbejnë sinjale mund të ndryshojë. Kjo është një nga arsyet pse disa ngjarje, veçanërisht ato me ngarkesë të fortë emocionale, mund të mbeten më gjatë në mendje se të tjerat.
Ky mekanizëm shpjegon më qartë një fenomen që shumica e njerëzve e kanë vërejtur: ka raste që i ndiejmë si shumë të rëndësishme, si të ishin “ngulitur” në kujtesë, ndërsa ngjarje të tjera, edhe kur ndodhin, priren të zbehen me kalimin e kohës. Kur stresi rritet dhe kortizoli vepron në tru, përpunimi emocional dhe kujtesa mund të ndikohen në mënyrë që disa përvoja të ruhen më qartë.
Studimet nxjerrin në pah se jo të gjitha ngjarjet preken njësoj. Nëse një situatë ka intensitet të lartë emocional dhe trupi është nën presion, sistemi i përgjigjes ndaj stresit mund të krijojë kushte ku truri e kodon atë përvojë me më shumë theks. Kjo mund të ndodhë sepse rrjetet e trurit që lidhen me emocionet dhe kujtesën shfaqin ndryshim në komunikim, duke e bërë më të lehtë që detajet të ruhen dhe të rikthehen më vonë.
Stresi dhe kortizoli: pse disa kujtime mbeten të gjalla
Ndikimi i kortizolit në rrjetet e trurit shfaqet si një shpjegim i mundshëm përse kujtimet e ngarkuara emocionalisht zgjasin më shumë. Kur një përvojë lidhet me emocione të forta, truri zakonisht i jep asaj rëndësi; në prani të stresit, ky proces mund të forcohet edhe më tej. Kështu, disa momente që përputhen me këtë kombinim—emocion i lartë dhe aktivizim i përgjigjes së stresit—mund të regjistrohen në mënyrë më të qëndrueshme.
Ndërkohë, rëndësi ka të kuptohet se ky proces nuk është domosdoshmërisht “pozitiv” apo “i padëmshëm”. Stresi ka efekte të njohura në shëndet, por këto gjetje tregojnë një dimension tjetër: mënyra se si trupi reagon ndaj stresit mund të ndikojë në përpunimin neurologjik të kujtesës. Kjo e bën më të qartë pse disa përvoja i mbajmë mend më qartë se të tjerat, edhe kur kalojnë vite.
Në fund, hulumtimet mbi kortizolin ndihmojnë të kuptohet lidhja midis stresit, komunikimit mes rrjeteve të trurit dhe kujtesës. Kur hormoni çlirohet në situata stresuese, ai mund të ndryshojë mënyrën se si truri përpunon emocionet dhe ruan ngjarjet. Kjo mund të shpjegojë pse, për disa njerëz, disa momente me intensitet të lartë emocional mbeten në kujtesë më gjatë, duke u bërë pjesë e përvojës sonë gjithëjetësore.
Botuar fillimisht në Albeu
