Disa njerëz arrijnë të funksionojnë normalisht edhe kur flenë vetëm katër deri në gjashtë orë në natë. Ndryshe nga shumica, ata zakonisht nuk ndiejnë lodhjen që lidhet me mungesën e pushimit. Për studiuesit, ky nuk është thjesht një “zakon” i krijuar, por në raste të rralla lidhet me mutacione gjenetike që ndikojnë drejtpërdrejt te nevoja e organizmit për gjumë.
Një shembull që mban vëmendjen e shkencës është Aimee Pugh Bernard, profesoreshë e imunologjisë në Universitetin e Kolorados. Ajo prej vitesh ka treguar një model të pazakontë gjumi: zakonisht shkon në shtrat rreth orës 22:00 dhe zgjohet në 04:30. Edhe kur arrin të flejë vetëm pesë orë, ajo thotë se ndihet energjike të nesërmen, shëtit qenin, stërvitet për rreth një orë në palestër dhe nis punën që para orës 08:00. Bernard thekson se ky ritëm shfaqet edhe te familja e saj, pasi babai dhe vëllai i saj ndjekin një model të ngjashëm.
Vitet e kërkimit të Bernard-it çuan në një zbulim të rëndësishëm. Në vitin 2019, ajo identifikoi arsyen e mundshme të kësaj veçorie: një mutacion gjenetik i lidhur me një gjendje të rrallë dhe të trashëgueshme, e njohur si “gjumi i shkurtër natyror familjar” (FNSS). Njerëzit që kanë këtë mutacion zakonisht zgjohen shumë herët dhe flenë nga katër deri në gjashtë orë e gjysmë në natë, pa përjetuar domosdoshmërisht efektet që shumica e lidh me mungesën e gjumit.
Mutacionet gjenetike mund të ndryshojnë nevojën për gjumë
Pas identifikimit të këtij fenomeni, shkencëtarët kanë gjetur edhe mutacione të tjera që lidhen me gjumin e shkurtër. Studimet sugjerojnë se disa prej këtyre varianteve mund të mos lidhen vetëm me uljen e kohëzgjatjes së gjumit, por edhe të ofrojnë një lloj mbrojtjeje ndaj disa problemeve që lidhen me pushimin e pamjaftueshëm. Një studim eksperimental në vitin 2019, për shembull, raportoi se minjtë me një mutacion të lidhur me këtë veçori flinin më pak, por shfaqnin më pak probleme me kujtesën. Një tjetër linjë kërkimore ka sugjeruar se disa variante mund të ulin edhe rrezikun e zhvillimit të një gjendjeje të ngjashme me Alzheimerin.
Edhe hulumtimet te binjakët kanë sjellë të dhëna interesante. Një kërkim i vitit 2014, i kryer me dy binjakë—ku vetëm njëri prej tyre mbartte mutacionin—tregoi se ai flinte rreth një orë më pak se vëllai i tij. Kur të dy u mbajtën zgjuar për 38 orë rresht, binjaku me mutacion shfaqi rreth 40% më pak gabime në testet e performancës. Pavarësisht se flinte më pak, studiuesit vunë re edhe një aspekt tjetër: ai kishte pothuajse të njëjtën sasi gjumi të thellë si vëllai i tij.
Por gjumi i pakët nuk nënkupton gjithmonë avantazh. Sipas vlerësimeve shkencore, gjenetika mund të shpjegojë nga 30% deri në 65% të ndryshimeve në kohëzgjatjen e gjumit mes njerëzve. Një analizë e re, që përfshiu të dhënat e afro 650 mijë të rriturve, identifikoi rreth 244 zona të gjenomit që ndikojnë në këtë proces. Edhe pse secili variant i vetëm ka një ndikim relativisht të vogël, kombinimi i disa efekteve mund të krijojë dallime më të dukshme.
Në të njëjtën kohë, jo të gjitha variantet që lidhen me gjumin e shkurtër janë domosdoshmërisht “të mira”. Një studim me 343 gra me çrregullim bipolar, të cilat kishin lindur, zbuloi se ato me prirje më të lartë gjenetike për të fjetur pak kishin gjysmën e rrezikut për të zhvilluar psikozë pas lindjes, krahasuar me gratë me prirje më të ulët. Studiuesit mendojnë se gratë mund të kenë zhvilluar një tolerancë më të madhe ndaj çrregullimeve të gjumit, duke u mbrojtur pjesërisht nga ndikimi që mungesa e pushimit mund të ketë në humor pas lindjes. Megjithatë, nevojiten kërkime të tjera për ta konfirmuar këtë lidhje.
Nga ana tjetër, studime të ndryshme kanë treguar se disa variante gjenetike të lidhura me gjumin e shkurtër shoqërohen me rrezik më të lartë për pagjumësi, lodhje, simptoma depresive, ADHD dhe diabet të tipit 2. Kjo do të thotë se një predispozitë për të fjetur më pak nuk e garanton automatikisht mbrojtjen nga pasojat shëndetësore. Një sfidë tjetër vjen edhe nga vetëvlerësimi: njerëzit që besojnë se funksionojnë mirë me pak gjumë mund të mos e kuptojnë se trupi i tyre po dëmtohet gradualisht.
Një studim me të rritur të shëndetshëm tregoi se personat që kufizuan gjumin në vetëm katër ose gjashtë orë në natë shfaqën përkeqësim të vazhdueshëm në testet e aftësive njohëse. Megjithatë, pas dy javësh, ata e vlerësuan veten vetëm si “pak” të përgjumur. Sipas studiuesit të gjumit Hans van Dongen, ndërsa performanca e njerëzve bie gradualisht nga mungesa e pushimit, ata bëhen gjithnjë e më pak të vetëdijshëm për këtë dëmtim.
Pikërisht për këtë arsye, të kuptuarit e gjumit nuk mund të bazohet vetëm te numri i orëve që dikush fle apo te mënyra si ndihet kur zgjohet. Disa njerëz mund të jenë vërtet më rezistentë ndaj mungesës së gjumit, ndërsa të tjerë mund të mos vërejnë ndikimet në përqendrim dhe performancë. Në të ardhmen, zbulimet gjenetike pritet të ndihmojnë shkencëtarët të dallojnë ata që kanë vërtet nevojë për më pak gjumë nga ata që thjesht nuk i kuptojnë pasojat e pushimit të pamjaftueshëm. Po ashtu, këto të dhëna mund të hapin rrugën për trajtime që e ndihmojnë organizmin të përballojë më mirë mungesën e gjumit.
Botuar fillimisht në Bota Sot
