Hungaria ka nisur zyrtarisht procesin e hapjes së dosjeve të Sigurimit komunist. Vendimi u bë publik më 4 nëntor 2026, kur autoritetet në Budapest shpallën se dokumentet që lidhen me bashkëpunëtorët dhe të monitoruarit nga shërbimet sekrete gjatë periudhës së diktaturës do të bëhen të kërkueshme për publikun.
Sipas njoftimeve, qeveria e Péter Magyar dhe partia Tisza po publikojnë emrat e rreth 50–60 mijë personave që, në periudhën 1945–1989, kanë bashkëpunuar ose janë monitoruar nga shërbimet sekrete. Procesi synon transparencën dhe përballjen me të kaluarën, ndërsa platforma e krijuar për këtë qëllim është nyitottaktak.hu, e cila do t’i mundësojë publikut kërkimin në dokumente dhe ekspozimin e tyre.
Hungaria ka paralajmëruar edhe një fazë të dytë të projektit. Në shkurt 2027, vendi thotë se do të sjellë rreth 9 mijë dosje të detajuara, duke zgjeruar më tej bazën e dokumenteve të aksesueshme për qytetarët dhe institucionet. Ndërkohë, autoritetet e Magyar kanë bërë të qartë se kjo është një nismë e rëndësishme, e lidhur edhe me 70-vjetorin e Revolucionit të 1956-ës, me objektivin e transparencës dhe përballjes me regjimin e së kaluarës.
Dosjet e Sigurimit në Hungari, Shqipëria ende pa dekomunistizim
Në Shqipëri, ndërkohë, thirrjet publike që lidhen me të kaluarën komuniste kanë qenë sërish të pranishme në protestat e këtyre ditëve. Në sheshe dhe në rrugë, në grupe të rinjsh që nuk e kanë jetuar diktaturën, po dëgjohet përsëritja e sloganit “poshtë komunizmi”. Pyetja që ngrihet në këtë kontekst është nëse një thirrje e tillë mund të marrë të njëjtin kuptim si në vitet ’90, kur ishte shprehje e përgjithshme për një ndryshim të madh, por tani e përshtatur për një brez që nuk e njeh direkt realitetin e komunizmit.
Sipas narrativës së ngritur, përgjigja shfaqet si e dyfishtë. Nga njëra anë, ka arsye përse ky slogan vazhdon të dëgjohet. Nga ana tjetër, shpjegohet se nuk mund të jetë krejt i njëjtë në kohë, pasi Shqipëria ka kaluar një përvojë më të rëndë se shumë vende të tjera të kampit lindor. Në këtë qëndrim përmendet se gjatë regjimit kanë ndodhur internime, burgosje, ekzekutime, si dhe një izolim total i shoqërisë, me kontroll mbi mendimin, familjen dhe jetën e përditshme. Përmendet gjithashtu se pronat e pronarëve u morën dhe kjo, sipas argumentit, ka lënë “plagë” që ende nuk janë mbyllur.
Në analizë theksohet se gjatë 35 viteve të tranzicionit shteti nuk ka hapur “dosjet e plota” të Sigurimit, nuk ka bërë një “pastrim real” të aparatit dhe nuk ka dhënë pronat tek pronarët. Si rezultat, theksohet se është thelluar edhe më shumë pozita e shtresës së përndjekurve politikë. Në këtë kuadër përmenden edhe raste të rikthimit të figurave të së shkuarës në skenën publike: në dekadën e parë të demokracisë, ish-kuadro të Komitetit Qendror dhe të Byrosë Politike, sipas shpjegimit, u ricikluan; më vonë, në krye të PS-së erdhi Edi Rama, i përmendur si figurë që solli një zëvendësim të asaj që cilësohet si ish-nomenklaturë me “bijtë e Bllokut”. Po ashtu përmendet se spiunët dhe rekrutimet e tyre, shumë prej të cilëve vinin nga familje komuniste, u fshehën, ndërsa ish-oficerë, ushtarakë dhe policë, si dhe mësues të formuar ideologjikisht me partinë, pas viteve ’90 u paraqitën si “të përndjekur”.
Në përmbyllje, argumenti i artikullit shkon te ideja se një shoqëri që nuk ka bërë “llogari me veten” mbetet me pasoja dhe se hapja e dosjeve mund të ndikojë direkt. Përmendet se Shqipëria mbetet i vetmi vend në kampin lindor që, sipas këtij këndvështrimi, nuk ka bërë dekomunistizimin. Në këtë logjikë, theksohet se publikimi i emrave të personave që bashkëpunuan ose u monitoruan nga shërbimet sekrete në periudhën 1945–1989 do të kishte ndikim në politikën e sotme, duke ekspozuar rrjetet e vjetra dhe duke detyruar figura publike të japin llogari, si dhe duke dobësuar legjitimitetin e atyre që, sipas argumentit, kanë ndërtuar karrierën mbi fshehjen e së kaluarës. Në këtë kuadër, përmendet se pa këtë hapje protestat rrezikojnë të mbeten pa përmbajtje konkrete, ndërsa me të, thirrja “poshtë komunizmi” do të kthehej nga slogan në kërkesë të matshme.
Botuar fillimisht në Bota Sot
