Rënia e Aleksandar Vuçiqit nga pushteti, pas 14 vjetësh, u prit me lehtësim në shumë kryeqytete të rajonit. Por për shqiptarët, si për ata që jetojnë në Luginën e Preshevës, ashtu edhe Për Kosovën, pyetja kryesore nuk është vetëm kush largohet nga qeverisja në Beograd. Ajo që del në pah është se çfarë do të vijë pas tij dhe si do të ndikojë qeveria e re në çështjet që lidhen me të drejtat dhe me dialogun.
Ndërkohë, për shqiptarët e Luginës, një element i rëndësishëm është rezultati i koalicionit të përbashkët shqiptar. Koalicioni Shqiptar, i formuar nga lista e tetë partive shqiptare nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja, sipas rezultateve preliminare ka marrë 27.230 vota. Me rritjen prej 35 për qind që ligji serb ua njeh listave të pakicave kombëtare, shifra llogaritëse shkon në 36.761 vota.
Barazia para ligjit dhe hapat për dialogin: çfarë pritet pas zgjedhjeve
Porta e zërit për këtë koalicion pritet të jetë Shaip Kamberi, i cili ka deklaruar se koalicioni ka siguruar dy mandate dhe është në garë edhe për të tretin, duke e quajtur këtë një arritje historike. Edhe projeksionet e CeSID-it dhe Ipsos-it i japin koalicionit dy mandate. Vlerësimi i parë që Vuçiq dha mbrëmjen e zgjedhjeve ishte vetëm një mandat për shqiptarët, por shifra përfundimtare do të bëhet e qartë vetëm pas rezultateve zyrtare të Komisionit Republikan të Zgjedhjeve.
Një krahasim me të kaluarën e tregon peshën e këtij rezultati. Në zgjedhjet e vitit 2022, lista e Kamberit kishte marrë rreth 10 mijë vota dhe vetëm një mandat. Pas shpalljes së rezultateve, Kamberi u ka dërguar falënderime qytetarëve të tri komunave, subjektet politike për bashkimin dhe kryeministrin e Kosovës, Albin Kurti, për angazhimin e tij. Në të njëjtën kohë, ai i ka akuzuar autoritetet serbe për diskriminim sistematik përmes pasivizimit të adresave të shqiptarëve, një proces që, sipas tij, ka fshirë një numër të madh votuesish nga listat zgjedhore dhe ka ndikuar drejtpërdrejt në mundësinë për mandatin e tretë.
Çështja e pasivizimit të adresave mbetet kërkesa numër një e shqiptarëve të Luginës. Një qeveri që, të paktën në planprogram, e ka vendosur barazinë para ligjit në qendër, ka më shumë vështirësi ta injorojë një praktikë që Kamberi e quan diskriminim sistematik. Megjithatë, ekziston edhe një dimension tjetër: me 135 deri në 140 mandate të pritshme për Listën Studentore, kjo listë nuk ka nevojë për votat e deputetëve shqiptarë për të formuar qeverinë. Kjo do të ndikojë në peshën negociuese të përfaqësuesve të komunitetit shqiptar. Bartësi i listës, Ilija Srdanoviq, kishte deklaruar gjatë fushatës se bashkëpunimi do të ishte i mundshëm vetëm me ata që nuk largohen nga “Plani Studentor”.
Para zgjedhjeve, mediat proqeveritare serbe pretenduan se partitë shqiptare të Luginës ishin koordinuar me Listën Studentore me nxitjen e Kurtit. Këto pretendime nuk janë vërtetuar. Sidoqoftë, me dy ose tre deputetë, Lugina do të ketë zërin më të fuqishëm në Kuvendin e Serbisë prej vitesh, në një kohë kur shumica e re pritet të kërkojë legjitimitet edhe ndërkombëtar për reformat e saj.
Për Kosovën, qëndrimi i drejtuesve të Listës Studentore nuk lë hapësirë për pritje të një kthesë të shpejtë. Srdanoviq i tha BBC-së në gjuhën serbe se pozicioni i listës për Kosovën përcaktohet nga Kushtetuta dhe se Kosova, sipas tyre, është pjesë integrale e Serbisë. Disa ditë më parë, ai kishte deklaruar se serbët e Kosovës nuk do të lihen vetëm. Llogaritë e studentëve në bllokadë, gjithashtu, kanë theksuar se programi i listës e thotë qartë: Serbia nuk do ta njohë kurrë shkëputjen e Kosovës dhe nuk do të lejojë anëtarësimin e saj në organizata ndërkombëtare.
Në dokumentin e saj për Kosovën, Lista Studentore thekson se zgjidhja e qëndrueshme mund të arrihet vetëm në rrugë paqësore, përmes dialogut, në përputhje me Kushtetutën e Serbisë, Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit dhe të drejtën ndërkombëtare. Ajo premton mbrojtjen e serbëve dhe të institucioneve të tyre në fushën e shëndetësisë, arsimit dhe trashëgimisë kulturore, si dhe autonomi më të madhe për pushtetin lokal. Jugosllav Gashiq, kandidat i listës dhe mjek në universitetin serb në Mitrovicë të Veriut, ka thënë se shumica e re do të dojë fillimisht të shohë se çfarë është nënshkruar në emër të Serbisë pa pëlqimin e saj dhe se dialogu duhet të jetë negocim i vërtetë. Ky sinjal sugjeron rishikim të marrëveshjeve të arritura në Bruksel dhe Ohër, çka mund ta ngadalësojë procesin.
Edhe brenda listës ka pasur zëra të ndryshëm. Akademiku Radomir Sajçiq e ka quajtur Kosovën territor të pushtuar përkohësisht dhe ka shtuar se çështja duhet të zgjidhet me dialog, jo me konflikt. Ndërkaq, Aleksandar Baucal deklaroi në një debat televiziv se statusi është çështje negociatash, deklaratë që solli reagim të ashpër nga Ana Bërnabiq dhe nga mediat proqeveritare. Analisti Gurakuç Kuçi ka vënë në dukje se shmangia e temave të ndjeshme të politikës së jashtme mund të ketë qenë taktikë për të bashkuar votuesit rreth luftës kundër korrupsionit, duke theksuar se ndryshimi i pushtetit nuk nënkupton automatikisht ndryshim të politikës ndaj Kosovës.
Botuar fillimisht në Bota Sot
