Disa njerëz ndërpresin bashkëbiseduesit, përqeshin pyetjet e tyre, fyejnë punonjësit që nuk mund t’u plotësojnë kërkesat dhe vazhdojnë t’i poshtërojnë të tjerët edhe kur e kuptojnë se po i lëndojnë. Pas takimeve të tilla, lind natyrshëm një pyetje: pse një i rritur mund të ndiejë kënaqësi duke e bërë dikë tjetër të ndihet keq? Psikologjia ofron disa shpjegime, por është e rëndësishme të mos ngatërrohet një shpërthim i rastësishëm nervozizmi me një model të përsëritur sjelljeje fyese.
Arroganca si mënyrë për të vendosur kontroll duket kur vrazhdësia përdoret si mjet për të arritur atë që dikush dëshiron. Duke ngritur zërin, duke frikësuar ose përqeshur të tjerët, personi tenton të imponojë mendimin e tij, të shuajë kundërshtimet ose të tregojë se kush i vendos rregullat. Në raste të tilla, “kënaqësia” nuk lidhet domosdoshmërisht me vuajtjen e tjetrit si emocion, por më shumë me ndjenjën e pushtetit dhe arritjen e qëllimit.
Në jetën e përditshme, kjo mund të shfaqet kur dikush fyen vazhdimisht derisa bashkëbiseduesi të dorëzohet. Studimet psikologjike mbi dominimin bëjnë dallimin midis ndikimit që arrihet përmes kërcënimit dhe detyrimit, dhe atij që vjen nga respekti i fituar përmes njohurive, aftësive dhe kontributit personal. Kur sjellja fyese “funksionon” çdo herë dhe të tjerët dorëzohen, personi mund të vazhdojë ta përdorë këtë strategji si mënyrë për të kontrolluar situatën.
Një shpjegim tjetër lidhet me bindjen e tepruar se të tjerët duhet t’i plotësojnë kërkesat e tij. Kur dikush pret të jetë në radhë, kërkon të merret menjëherë dhe e konsideron refuzimin ose mendimin ndryshe si fyerje personale, sjellja fyese mund të bëhet më e shpeshtë. Në këtë logjikë, çdo kufi i vendosur nga të tjerët interpretohet si sulm ndaj vetes, duke e nxitur personin të reagojë me arrogancë.
Një metaanalizë e botuar në vitin 2021 në revistën Psychological Bulletin, e cila përfshiu 437 studime dhe 123.043 pjesëmarrës, gjeti lidhje ndërmjet tipareve narcistike dhe agresivitetit. Lidhja ishte më e theksuar në situata provokimi. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se çdo person arrogant është narcist, as se çdo individ me tipare narcistike shfaq domosdoshmërisht sjellje agresive. Gjithashtu, nuk është e saktë të mendohet se pas çdo sjelljeje fyese fshihet vetëm pasiguria personale.
Arroganca përsëritet kur dikush kërkon pushtet ose privilegje
Te disa njerëz ndikojnë ndjeshmëria ndaj kritikave dhe frika nga poshtërimi, ndërsa te të tjerë mbizotërojnë ndjenjat e superioritetit dhe pritshmëritë për privilegje. Në të njëjtën kohë, ka edhe raste kur njerëzit duket se gjejnë kënaqësi të vërtetë nga vuajtja e të tjerëve. Studimet psikologjike tregojnë se disa individë mund të përjetojnë kënaqësi kur shkaktojnë shqetësim ose vuajtje te dikush tjetër. Në psikologjinë e personalitetit, kjo prirje njihet si sadizëm i përditshëm.
Edhe pse bëhet fjalë për një tipar të studiuar të personalitetit, nuk është diçka që mund të vendoset si diagnozë vetëm nga një bisedë e pakëndshme. Një hulumtim i publikuar në vitin 2019 në Personality and Social Psychology Bulletin përfshiu tetë studime me gjithsej 2.255 pjesëmarrës. Rezultatet treguan se individët me tipare më të theksuara sadiste shfaqnin agresivitet më të madh, si ndaj personave që i provokonin, ashtu edhe ndaj individëve që nuk kishin bërë asgjë. Ata gjithashtu raportonin ndjenja më pozitive gjatë sjelljeve agresive. Këto gjetje sugjerojnë se për disa njerëz, lëndimi i të tjerëve mund të përjetohet si shpërblim emocional, pa e bërë domosdoshmërisht të mundur të përcaktohen motivet konkrete të një kolegu, partneri apo të njohuri.
Megjithatë, të kuptosh sjelljen nuk do të thotë ta tolerosh. Shprehjet “Unë thjesht jam i sinqertë” ose “Ti nuk di ta pranosh shakanë” shpesh përdoren për t’iu shmangur përgjegjësisë. Sinqeriteti nuk kërkon fyerje dhe as një shaka nuk e justifikon poshtërimin. Në vend që të debatoni për karakterin e personit, më e dobishme është të vendosni kufij të qartë, për shembull: “Mund të flasim për problemin, por jo duke fyer njëri-tjetrin”. Nëse poshtërimi vazhdon, biseda mund të ndërpritet kur rrethanat e lejojnë.
Në marrëdhëniet ku ekziston varësi, pabarazi pushteti ose frikë nga pasojat, vendosja e kufijve mund të kërkojë mbështetje profesionale. Përballja e drejtpërdrejtë nuk është gjithmonë e sigurt, pasi njerëzit mund ta ndryshojnë sjelljen e tyre, por kjo kërkon përgjegjësi dhe përpjekje konkrete. Një kërkimfalje ka vlerë vetëm kur pasohet nga ndryshimi i sjelljes. Dhe mbi të gjitha, nuk është e domosdoshme të kuptohet plotësisht pse dikush poshtëron të tjerët për të kërkuar respekt dhe për të mbrojtur dinjitetin tuaj.
Botuar fillimisht në Telegrafi
