Mungesa e gjumit nuk lidhet vetëm me lodhjen gjatë ditës apo me rënien e humorit. Studimet tregojnë se ajo mund të ndikojë edhe te mikrobioma e zorrëve, te inflamacioni dhe te oreksi. Kur gjumi prishet, sistemi i tretjes dhe proceset që lidhen me metabolizmin e trupit duket se kalojnë në një gjendje më të paqëndrueshme.
Çfarë është, konkretisht, mikrobioma e zorrëve? Mikrobiota e zorrëve përfshin bakteret, kërpudhat, viruset dhe mikroorganizma të tjerë. Këta elementë marrin pjesë në tretje, në metabolizëm dhe në rregullimin e sistemit imunitar. Në një kuptim më të gjerë, termi “mikrobioma” i referohet jo vetëm mikroorganizmave, por edhe materialit të tyre gjenetik dhe funksioneve që kryejnë në organizëm. Pra, kur ndryshon mikrobioma, mund të preken disa procese të lidhura me shëndetin e përgjithshëm.
Një pyetje qëndron në qendër të hulumtimeve: si lidhen gjumi dhe zorrët? Mes zorrëve dhe trurit ekziston një komunikim i dyanshëm, i njohur si boshti zorrë-tru. Mikroorganizmat në zorrë prodhojnë dhe zbërthejnë substanca të ndryshme që mund të ndikojnë në sistemin nervor, imunitar dhe hormonal, e për rrjedhojë edhe në mënyrën se si rregullohet gjumi. Për shembull, substanca si serotonina, melatonina dhe GABA janë të lidhura me rregullimin e gjumit, ndërsa mikrobiota mund të ndikojë në rrugët metabolike që ndërveprojnë me këto sisteme.
Kur nuk flemë mjaftueshëm, mikrobiota e zorrëve mund të pësojë ndikim edhe për shkak të ritmeve ditore. Mikrobiota ndjek ritmet cirkadiane, të cilat varen nga koha e vakteve, periudhat pa ushqim dhe ora biologjike e trupit. Nëse gjumi prishet dhe ritmi ditor dëmtohet, kjo mund të lidhet me ndryshime në përbërjen dhe funksionimin e mikrobiomës, si dhe me dëmtimin e barrierës së zorrëve. Kjo barrierë vepron si një “ndarje” mbrojtëse, ndaj kur dobësohet, rreziku që substanca të caktuara të kalojnë më lehtë rritet.
Pagjumësia mund të prishë mikrobiomën dhe oreksin
Hulumtimet eksperimentale kanë treguar se mungesa e gjumit mund ta ndryshojë përbërjen e mikroflorës së zorrëve. Disa studime kanë vërejtur zvogëlim të larmisë së mikroorganizmave dhe ndryshime në bakteret që prodhojnë substanca të dobishme, si butirati. Megjithatë, kur flitet për njerëzit, rezultatet nuk janë gjithmonë të njëjta. Ka studime që gjejnë ndryshime në mikrobiomë pas mungesës së gjumit, por ka edhe të tjera që nuk konstatojnë dallime domethënëse. Pra, edhe pse lidhja mes gjumit dhe zorrëve po shfaqet gjithnjë e më qartë, shkenca ende po përpiqet të kuptojë sa të qëndrueshme dhe të mëdha janë këto efekte te individët.
Një pjesë tjetër e rëndësishme është se si këto ndryshime mund të ndikojnë në shëndet. Studimet te kafshët sugjerojnë se mungesa e gjumit mund ta dobësojë barrierën e zorrëve dhe ta bëjë atë më të përshkueshme. Teoria është që kjo mund t’u lejojë disa produkteve mikrobike të kalojnë më lehtë në qarkullimin e gjakut dhe të nxisin procese inflamatore. Përtej kësaj, mungesa e gjumit lidhet gjithashtu me ndryshime në inflamacion, metabolizëm dhe ndjeshmëri ndaj insulinës. Këto gjetje mund të jenë veçanërisht të rëndësishme te personat që kanë probleme afatgjata me gjumin, përfshirë punëtorët e ndërrimeve të natës dhe personat me apnea obstruktive të gjumit.
Megjithatë, te njerëzit mbetet sfidë të përcaktohet se sa nga ndryshimet në mikrobiomë shkaktohen drejtpërdrejt nga mungesa e gjumit dhe sa vijnë nga faktorët që e shoqërojnë atë. Pagjumësia shpesh shoqërohet me ndryshime në ushqyerje, me orare vaktesh të çrregullta, me stres dhe me mënyrë jetese që mund të ndikojë në mënyrë të pavarur mikrobiomën. Po kështu, mungesa e gjumit mund të ndryshojë edhe oreksin. Të dhëna të publikuara në PubMed tregojnë se gjumi i pamjaftueshëm dhe me cilësi të dobët mund të ndikojë në rregullimin e oreksit, ndjenjën e urisë dhe zgjedhjen e ushqimit. Studimet sugjerojnë se pagjumësia ose mungesa e gjumit mund të rrisë dëshirën për ushqime me shumë kalori dhe të ndryshojë mënyrën se si truri reagon ndaj kënaqësisë që lidhet me ushqimin. Nëse këto ndryshime bëhen kronike, ato mund të kontribuojnë në zakone më të dobëta ushqimore dhe të rrisin rrezikun për çrregullime metabolike.
Si përfundim, gjumi dhe zorrët duket se janë pjesë e një sistemi shumë më të ndërlidhur sesa mendohej më parë. Megjithatë, shkenca ende po përpiqet të përcaktojë saktësisht sa të mëdha janë këto efekte te njerëzit dhe cilët faktorë luajnë rolin më të rëndësishëm në ndryshimet që vërehen te mikrobioma dhe sjelljet e lidhura me ushqimin.
Botuar fillimisht në Telegrafi
