Bujar Osmani, nënkryetar i Bashkimit Demokratik për Integrim dhe ish-ministër i Punëve të Jashtme i Republikës së Maqedonisë së Veriut, ka vlerësuar se modeli i autonomisë dhe bashkëqeverisjes në Tirolin e Jugut ofron mësime konkrete për forcimin e Marrëveshjes së Ohrit. Gjatë një vizite pune të zhvilluar në shtator në rajonin e Tirolit të Jugut, ai është fokusuar në mënyrën si funksionojnë mekanizmat e mbrojtjes së komuniteteve dhe barazia gjuhësore.
Sipas njoftimit, objekt i vizitës ishte studimi i qasjes së këtij modeli, ku autonominë e shoqërojnë mekanizma të bashkëqeverisjes dhe garanci që synojnë të ruajnë identitetin e komuniteteve të ndryshme. Në këtë kuadër, Osmani ka theksuar se përvoja e Tirolit të Jugut mund të shërbejë si referencë kur kërkohet përmirësim i implementimit të marrëveshjeve politike dhe institucionalizimi i të drejtave që lidhen me komunitetet.
Gjatë qëndrimit, vëmendja u përqendrua te mënyra si zbatohen parimet e autonomisë në praktikë, si dhe te roli i bashkëqeverisjes në vendimmarrje. Kjo përvojë, sipas analizës së Osmanit, lidhet drejtpërdrejt me sfidat që dalin kur vendosen standarde të qarta për mbrojtjen e komuniteteve dhe për vendosjen e barazisë në përdorimin e gjuhës. Në rastet ku të drejtat gjuhësore janë pjesë e kornizës institucionale, zbatimi bëhet më i qëndrueshëm, ndërsa komunikimi mes komuniteteve respektohet në nivel sistemor.
Një element qendror i vizitës, sipas përshkrimit të aktiviteteve, ishte “mbrojtja e komuniteteve dhe barazia gjuhësore”. Në këtë mënyrë, Osmani ka synuar të kuptojë se si modeli i Tirolit të Jugut e trajton çështjen e diversitetit përmes rregullave dhe mekanizmave që funksionojnë në baza të rregullta. Në fokus ka qenë edhe mënyra se si bashkëqeverisja ndihmon që interesat e ndryshme të adresohen në mënyrë të strukturuar, pa krijuar tensione të panevojshme.
Modeli i Tirolit të Jugut: mësime për forcimin e Marrëveshjes së Ohrit
Në këtë kontekst, Osmani ka lidhur drejtpërdrejt përvojën nga Tirolin e Jugut me nevojën për të forcuar Marrëveshjen e Ohrit. Marrëveshja e Ohrit, si kornizë politike, synon të krijojë balanca më të qëndrueshme mes komuniteteve dhe të garantojë të drejta të barabarta në praktikë. Po ashtu, sipas qasjes së paraqitur, çështjet që lidhen me autonominë, bashkëqeverisjen, mbrojtjen e komuniteteve dhe barazinë gjuhësore shihen si fusha ku përvoja e një modeli të suksesshëm mund të sjellë udhëzime për përmirësime.
Përgjatë vizitës në shtator, Osmani ka evidentuar se studimi i praktikave të funksionimit të një sistemi të tillë mund të ndihmojë në hartimin e rrugëve për konsolidimin e implementimit të marrëveshjeve. Kur të drejtat e komuniteteve dhe standardet e barazisë gjuhësore janë të rregulluara, zbatimi bëhet më i qartë dhe më i matshëm. Në këtë mënyrë, Marrëveshja e Ohrit mund të përforcohet duke u mbështetur te mekanizma që tashmë kanë treguar se punojnë në terren, sidomos në një mjedis me diversitet kulturor e gjuhësor.
Konteksti i Tirolit të Jugut, sipas arsyetimit të Osmanit, përbën një shembull ku autonomisë i jepet kuptim konkret përmes bashkëqeverisjes dhe mbrojtjes së komuniteteve. Këto elemente e bëjnë modelin të vlefshëm si pikë referimi për diskutime të brendshme dhe për avancimin e rregullimit institucional. Në fund të vizitës së zhvilluar në shtator, mesazhi kryesor që përcillet është se praktikat që lidhen me barazinë gjuhësore dhe bashkëqeverisjen mund të shërbejnë si udhëzues për forcimin e Marrëveshjes së Ohrit.
Botuar fillimisht në Albeu
