Brenda pak orësh, një titull alarmues i shfaqur në një varg mediash shqiptare u kthye shpejt në “fakt” të supozuar nga publiku. Titulli që qarkulloi ishte i njëjtë në formulim dhe shumë i afërt në përmbajtje: “Kosova blindohet në prag të vendimit të Hagës”. Në disa raste, ndryshimet ishin minimale, por pretendimet mbetën të njëjta, duke krijuar përshtypjen se kishte një plan konkret sigurie që po zbatohej në terren.
Sipas asaj çfarë u publikua, narrativa lidhej me disa masa të mundshme operative: kthimi i policëve nga pushimet, orari 12-orësh, pajisja e njësive për kontrollin e turmave dhe rritja e sigurisë pranë ambasadave. Në pamje të parë, të gjitha këto elemente përdoreshin si pjesë e një skenari të vetëm, i cili e vendoste Kosovën në një gjendje të përshkallëzuar në prag të një vendimi të gjykatës në Hagë.
Por ajo që e kthen këtë rast në një çështje të veçantë është mënyra se si lajmi u përhap. Disa portale u shfaqën me të njëjtin tekst, me të njëjtin formulim dhe me të njëjtën renditje të pretendimeve. Në shumicën e rasteve nuk u pa prezencë e reporterëve në vendngjarje, nuk u shfaqën dokumente zyrtare, as deklarata me emër nga institucionet e përfshira, dhe as burime të pavarura që do të konfirmonin pretendimet e artikuluara.
Me fjalë të tjera, lajmi u shumëfishua sepse portalet po kopjonin njëra-tjetrën. Kjo krijoi një efekt zinxhiri: ndërsa origjinali i pakonfirmuar qarkullonte, numri i publikimeve rritej, ndërkohë që verifikimi mbetej i njëjtë ose mungonte. Për publikun, përsëritja e shpejtë e një titulli mund të tingëllojë si konfirmim, edhe kur informacioni nuk është kontrolluar në mënyrë të pavarur.
Policia sqaroi planet e sigurisë, jo “blindimin”
Reagimi i Policisë së Kosovës është pjesa më domethënëse e këtij rasti. Policia nuk e trajtoi çështjen si një “blindim” të paralajmëruar. Përkundrazi, u theksua se hartimi i planeve të sigurisë për tubime dhe zhvillime me pjesëmarrje të madhe është pjesë e procedurave të rregullta policore. Në këtë mënyrë, autoriteti policor bëri dallimin mes një narrativë alarmuese dhe punës së përditshme institucionale për organizime që tërheqin numër të lartë pjesëmarrësish.
Policia i bëri gjithashtu thirrje qytetarëve dhe mediave që të mbështeten në informacionet zyrtare dhe të mos përhapin pretendime të pakonfirmuara, të cilat mund të krijojnë shqetësim të panevojshëm. Ky reagim vuri në qendër faktin se publiku po merrte një rrëfim të përpunuar si ngjarje konkrete, ndërkohë që institucionet e përfshira nuk e kishin konfirmuar si të tillë.
Edhe pse demantimi nuk provon automatikisht që lajmi është prodhuar diku tjetër, ai tregon diçka të rëndësishme: një pjesë e mediave publikoi një narrativë alarmuese pa pritur konfirmimin nga institucioni që pretendohej se e kishte hartuar planin. Gjetjet e bëra gjatë ndjekjes së shenjave publike treguan se një pjesë e mediave e morën lajmin nga portali Paparaci. Madje, edhe një portal serbisht, Kosovo Online, në raportimin e vet shkruan se informacionet vinin nga Paparaci.
Më pas, titulli “Kosova blindohet” u shfaq në media të tjera shqiptare, me pak ose aspak ndryshime. Në disa raste u ruajtën jo vetëm pretendimet, por edhe renditja e tyre dhe gjuha dramatike. Ky është një tregues i një problemi më të gjerë në gazetarinë digjitale: kur një lajm i pakonfirmuar futet në një redaksi, kopjohet nga dhjetëra të tjera dhe përsëritja u jep atyre që e lexojnë përshtypjen se verifikimi tashmë është bërë. Realiteti, në këtë rast, ishte se mund të ekzistonte vetëm një burim fillestar—ndonjëherë edhe anonim—dhe pjesa tjetër ishin kopje të tij.
Ngjashmëria e narrativave që e paraqesin Kosovën si vend në prag trazirash, si shoqëri e pakontrollueshme ose si rrezik për komunitetin serb, përputhet me narrativa të përdorura shpesh nga propaganda e Beogradit. Megjithatë, përputhja nuk mjafton për të pohuar se çdo lajm i këtij lloji është prodhuar ose porositur domosdoshmërisht në Beograd. Në këtë situatë, faktet e disponueshme nuk e mbështesin një pretendim të tillë; ajo që mund të thuhet me siguri është se mediat serbe e morën dhe e përdorën lajmin për të përforcuar paralajmërimet rreth sigurisë në Kosovë.
Ndërkohë, rasti tregon se si një narrativë mund të krijohet në një portal shqiptar dhe më pas të shfrytëzohet nga mediat në anën tjetër. Për publikun, efekti mund të jetë i njëjtë—rritje e frikës dhe krijim i perceptimit se Kosova po shkon drejt destabilizimit. Kjo është arsyeja pse redaksitë duhet ta ngrenë pyetjen kryesore: a është konfirmuar informacioni në mënyrë të pavarur, a po raportohet fakt apo thjesht po shumëfishohen pretendime, dhe kujt i shërben narrativi që po përhapet. Kur dhjetëra portale publikojnë brenda një kohe të shkurtër të njëjtin titull dhe të njëjtin tekst, mjafton kombinimi i kopjimit, garës për klikime, mungesës së reporterëve në terren dhe mosverifikimit të burimeve për të krijuar një perceptim të rremë “të verifikuar”.
Botuar fillimisht në Bota Sot
