Çmimi i naftës ka qenë një nga shpenzimet kryesore për drejtuesit e automjeteve në Shqipëri, por lidhja mes rritjes së tarifave dhe uljes së përdorimit të makinës duket se nuk funksionon njësoj si në vendet e tjera. Ndërsa në teori kur karburanti bëhet më i shtrenjtë, njerëzit priren të kufizojnë përdorimin e automjetit, në praktikë ky efekt ka qenë shumë më i dobët në Shqipëri.
Gjatë periudhës nga marsi deri në korrik, shpenzimet e shqiptarëve kanë rezultuar më të larta se më parë për të njëjtin nivel konsumi. Të dhënat tregojnë se, në total, qytetarët kanë shpenzuar 80 milionë euro më shumë, ndonëse konsumi ka qëndruar në të njëjtin trend. Kjo do të thotë se rritja e çmimit nuk është shoqëruar me një ulje të proporcioneve të përdorimit, por ka kaluar në kosto më të larta për familjet dhe bizneset që varen nga transporti me automjet.
Në analizë, një element që del si faktor përcaktues është mungesa e alternativave të zhvilluara të transportit publik, veçanërisht jashtë Tiranës dhe për lëvizjet ndërqytetëse. Kur rrjetet e transportit nuk ofrojnë të njëjtën komoditet, frekuencë dhe aksesueshmëri si makina, drejtuesit e mjeteve kanë më pak hapësirë për të ndryshuar sjelljen e tyre vetëm për shkak të çmimit të karburantit.
Rrjedhimisht, edhe kur çmimi i naftës rritet, udhëtimet mbeten të nevojshme për punë, shërbime dhe aktivitetet ditore, sidomos në zona ku lidhja me qendra të mëdha bëhet kryesisht me automjet. Në këtë kontekst, rritja e kostos së karburantit shfaqet më shumë si një barrë financiare sesa si një mekanizëm që shtyn përdoruesit të reduktojnë transportin. Periudha mars–korrik është pikërisht periudha ku kjo dinamikë bëhet e dukshme nga diferenca në shpenzime.
Pa masa lehtësuese, shpenzimet rriten edhe me çmimin e njëjtë të konsumi
Një tjetër pjesë e rëndësishme e tabloje lidhet me mungesën e masave lehtësuese. Ndërsa në shumë raste politika publike mund të shoqërojë rritjet e çmimeve me instrumente kompensimi ose lehtësimi për konsumatorët, në këtë rast theksohet se nuk janë vendosur masa që të ndikojnë drejtpërdrejt në situatën e çmimit të naftës. Pikërisht për këtë arsye, rritja e kostos ka kaluar te xhepi i qytetarëve pa një zbutje të dukshme.
Efekti i kësaj situate shfaqet më qartë kur krahasohet periudha mars–korrik, ku shqiptarët kanë paguar 80 milionë euro më shumë për të njëjtin nivel konsumi. Kjo nënkupton se, pavarësisht se karburanti ka qenë më i shtrenjtë, njerëzit nuk kanë ulur përdorimin e makinës në masën që pritet zakonisht. Sipas logjikës së zakonshme ekonomike, rritja e çmimit zakonisht sjell reduktim të kërkesës, por në Shqipëri ky mekanizëm rezulton i dobësuar për arsye që lidhen me infrastrukturën e transportit dhe alternativat e kufizuara.
Prandaj, përfundimi që del nga kjo periudhë është i qartë: kur çmimi i karburantit rritet dhe nuk ka masa lehtësuese, ndërsa opsionet alternative janë të kufizuara, shpenzimet totale rriten. Marsi deri në korrik tregon një rritje të konsiderueshme të shpenzimeve prej 80 milionë eurosh, edhe pse konsumi ka qenë i njëjtë. Situata lidhet drejtpërdrejt me mënyrën se si lëvizjet organizohen realisht në vend, ku për shumë udhëtime makina mbetet zgjedhja kryesore.
Botuar fillimisht në Albeu
