Gjatë luftës në Kosovë, një numër i madh objektesh fetare u përballën me dëmtime të rënda. Xhamitë nuk i shpëtuan as shkatërrimit të qëllimshëm e as goditjeve të armatosura. Në përshkrimet e dëmeve të regjistruara, përsëritet një seri veprimesh që kanë lënë pasoja të thella: xhamitë janë djegur, janë shkatërruar, janë demoluar dhe janë granatuar. Këto mënyra të ndryshme të sulmit përshkruajnë një realitet ku shumë komunitete fetare u goditën drejtpërdrejt.
Në total, 218 xhami kanë pësuar dëme ose janë shkatërruar plotësisht gjatë konfliktit. Mes fatit të tyre janë përmendur raste të shumta që dëshmojnë shkallën e gjerë të shkatërrimit. Dokumentimi i këtyre ngjarjeve sjell në vëmendje jo vetëm aktet e dhunës, por edhe mënyrën si u tentua të ndryshohej pamja e hapësirave të shenjta dhe e trashëgimisë fetare.
Teksa analizohet ecuria e dëmtimeve, theksohet se i njëjti fat nuk u ndal vetëm në disa lokacione. Përmendet, për shembull, xhamia pranë Urës së Ibrit në Mitrovicë. Ajo është përmendur si një nga objektet që ka pësuar goditje të rënda, duke u përfshirë në të njëjtin model shkatërrimi që u pa edhe në xhami të tjera gjatë luftës. Përmendja e këtij rasti lidhet me rëndësinë që kanë pasur vendet fetare në qytet dhe me ndikimin e drejtpërdrejtë që ngjarjet e luftës kanë pasur mbi komunitetet.
Në këtë kontekst, vërehet se shkatërrimi nuk ka qenë vetëm i pjesshëm. Në dokumentime theksohet se ka pasur dëmtime që kanë shkuar nga granatimet deri te rrënimi i plotë i strukturave. Kur thuhet se janë djegur, janë shkatërruar dhe janë demoluar, kuptohet se janë prekur elementë të ndryshëm të objekteve: nga pjesët materiale deri te strukturat kryesore që e bëjnë një xhami funksionale dhe të identifikueshme.
218 xhami u dëmtuan ose u shkatërruan gjatë luftës
Ngjarjet e regjistruara tregojnë se sulmet ndaj objekteve fetare kanë qenë pjesë e një fushate më të gjerë dhune. Përmendja e një spektri të gjerë veprimesh—djegie, demolim, shkatërrim dhe granatim—tregon se nuk bëhet fjalë për incidente të izoluara, por për një proces të përsëritur. Kështu, xhamitë janë goditur në forma të ndryshme, duke e bërë të pamundur vazhdimin normal të veprimtarisë fetare dhe duke lënë gjurmë të qëndrueshme në hapësirat përreth.
Ndërsa në dokumentimet përshkruese synohet të shpjegohet shtrirja e dëmeve, vihet re se edhe elementë të ndërtimit, si gurët e themelit, nuk kanë shpëtuar nga pasojat. Kjo nënkupton se dëmtimi ka shkuar përtej shenjave sipërfaqësore, duke prekur thelbin e objektit. Në këtë mënyrë, xhamitë e prekura nuk humbën vetëm pamjen, por edhe strukturën, duke e bërë të nevojshme riparimin ose rindërtimin në varësi të shkallës së shkatërrimit.
Rasti i xhamisë pranë Urës së Ibrit në Mitrovicë qëndron si shembull i qartë i ndikimit të dhunës mbi objektet fetare në zona të ndjeshme. Mitrovica, si qytet me rëndësi të veçantë, u përfshi fuqishëm në periudhën e konfliktit, dhe dëmet e raportuara në xhami lidhen drejtpërdrejt me ngjarjet që ndodhën në terren. Në totalin prej 218 xhamish të dëmtuara ose të shkatërruara, këto raste formojnë një pamje të gjerë të asaj që përjetuan komunitetet dhe hapësirat e tyre të shenjta.
Botuar fillimisht në Albeu
