Një nga librat që më ka rënë më shumë në sy kohët e fundit, nga studiues italianë, është ai i Giuliano da Empolit me titull “Inxhinierët e kaosit: Teoria dhe teknika e lëvizjes ndërkombëtare populiste”. Në këtë vepër, autori shpjegon se politika moderne nuk fiton thjesht me ide, programe apo rezultate të prekshme. Përkundrazi, ajo gjithnjë e më shpesh ndërtohet mbi diçka tjetër: algoritmin, emocionin, zemërimin dhe një lloj kaosi të menaxhuar.
Sipas da Empolit, lideri populist i epokës së sotme nuk ka nevojë të bindë domosdoshmërisht shumicën. Mjafton të mobilizojë një “ushtri digjitale” që dominon hapësirën publike, deformon realitetin dhe krijon përshtypjen se lideri është gjithmonë moralisht superior—“i vetmi kundër të gjithëve”. Në këtë pikë, thekson autori, perceptimi fillon të jetë më i rëndësishëm sesa realiteti vetë. Qytetari nuk nxitet të besojë atë që sheh e prek në jetën e përditshme, por atë version të realitetit që i shfaqet në ekran.
Da Empoli e lidh këtë me një rrezik të qartë: braktisjen e së vërtetës objektive dhe “kapitullimin e logjikës së provave” përballë propagandës elektrizuese emocionale. Fakti i thjeshtë zëvendësohet nga narrativa, ku çka duhet të duket si fakt trajtohet si opinione, ndërsa opinionet e liderit prezantohen si ligj i shenjtë natyror apo qiellor. Në këtë mënyrë, sistemi prodhon një botëkuptim ku nuk është më e thjeshtë të dallosh çfarë është provë dhe çfarë është tregim—sepse në mendjen e publikut, gjithçka përzihet.
“Kosova sot është laboratori perfekt i këtij modeli” dhe, sipas këtij këndvështrimi, është krijuar edhe një “inxhinier elektrik” politik që e ka kthyer kaosin në mjeshtëri. Ai quhet Albin Kurti. Në vend të një qarku elektrik klasik, ai, thuhet, duket se e ka kuptuar instinktivisht qarkun emocional të populizmit modern. Po ashtu theksohet se Kurti ka kuptuar më herët se një pjesë e elitës politike shqiptare se gara elektorale nuk fitohet më vetëm me bilanc qeverisës. Në këtë garë, vendimtar bëhet kontrolli i algoritmit emocional: zemërim permanent, konflikt i vazhdueshëm, polarizim moral dhe mobilizim digjital.
Inxhinieria e kaosit: kur perceptimi mbyt provat
Në këtë logjikë, populizmi modern nuk është më “ndërtim” stabiliteti, por prodhim tensioni dhe paqëndrueshmërie. Këtë e tregon edhe ajo që thuhet se po përjetohet me zgjedhje të reja parlamentare të 7 qershorit. Prandaj, fenomeni Kurti nuk interpretohet si thjesht politikë klasike, por si fenomen komunikimi masiv emocional. Kombinimi që përmendet është populizmi moralist, viktimizimi i vazhdueshëm dhe mobilizimi digjital agresiv—elemente që e mbajnë publikun në një gjendje reagimi, ku emocionet drejtojnë kuptimin e ngjarjeve.
Megjithatë, da Empoli nuk është i vetmi që ka vënë re këtë rënie të arsyes drejt humnerës së emocioneve. Një mendimtar tjetër italian, Antonio Gramsci, më herët kishte theksuar se beteja kryesore politike nuk zhvillohet vetëm brenda institucioneve. Ajo lidhet me kontrollin e hegjemonisë kulturore, narrativës dhe perceptimit publik. Populizmi modern digjital e përshtat këtë në mënyrë “algoritmike”: kush dominon emocionin kolektiv online, fillon të dominojë edhe realitetin politik offline.
Diagnostika e da Empolit lidhet edhe me paralajmërimet e Hannah Arendt, e cila kujton se subjekti ideal i sundimit autoritar nuk është domosdoshmërisht nazisti apo komunisti i bindur. Ajo e lidh këtë me njerëzit për të cilët dallimi mes fakteve dhe trillimeve nuk ekziston më. Në një klimë të tillë, masa e bombarduar me propagandë, kontradikta dhe tension humbet aftësinë për të ndarë të vërtetën nga narrativa. Këtu, njerëzit nuk ndjekin më vetëm faktet, por identitetin emocional dhe “fisin” politik ku ndihen të mbrojtur. Në të njëjtën linjë përmendet edhe Guy Debord me “Shoqërinë e spektaklit”, ku imazhi dhe performanca e liderit e gllabërojnë përmbajtjen substanciale. Ndërsa Zygmunt Bauman e sheh këtë si fazën më toksike të “modernitetit lëngshëm”, ku institucionet e qëndrueshme si shteti, ligji dhe tradita treten, për t’u zëvendësuar nga flukse zemërimi digjital që shpërbëjnë gjithçka që iu del para.
Kur kthehemi tek rasti i Kosovës dhe fenomeni i Kurtit, theksohet një kontrast i fortë mes imazhit dhe rezultatit. Ai është paraqitur si “inxhinier elektrik” i aftë, por gjatë qeverisjes së tij vendi është përballur me kriza të energjisë, skandale korruptive me importet, furnizim të parregullt dhe çmime të larta të rrymës. Po ashtu, ai është promovuar si lider i “diturisë”, ndërsa në mandatin e tij Kosova, thuhet, pësoi një nga rëniet më dramatike në testin PISA, duke dëshmuar degradim serioz në arsim. U ngrit politikisht si patriot i madh i bashkimit kombëtar në opozitë, por në pushtet u përmend se ftohi raportet me Tiranën, tensionoi marrëdhëniet mes shqiptarëve të Maqedonisë së Veriut dhe, ndërkohë, Kosova vazhdon të zbrazet nga emigrimi masiv.
Në të njëjtën linjë, artikulli sjell si elemente të “kontrastit” edhe premtimet e tjera të lidhura me antikorrupsionin dhe qeverisjen. Flitej çdo ditë për antikorrupsionin, por thuhet se qeverisja u mbush me skandale, nepotizëm, tenderë dhe afera që dikur, sipas këtij rrëfimi, do të ishin quajtur “kapje e shtetit”. Premtoi zhvillim ekonomik dhe transformim, por ende nuk përmbyllen projekte rrugësh të nisura nga qeveri të tjera para më shumë se një dekade. Premtoi ulje çmimesh dhe mbrojtje të qytetarit, ndërsa qytetarët përballen sot me koston më të lartë të jetesës që kanë parë ndonjëherë. Dhe pikërisht këtu, sipas kësaj qasjeje, hyn në lojë “inxhinieria e kaosit”: sa më shumë rritet diferenca mes premtimeve dhe realitetit, aq më shumë rritet nevoja për konflikt.
Botuar fillimisht në Telegrafi
