Presidenti amerikan, Donald Trump, ka miratuar një marrëveshje me Arabinë Saudite që mund t’i hapë rrugë mbretërisë të pasurojë uraniumin brenda një programi civil bërthamor. Vendimi, sipas dy personave të njohur me çështjen, lidhet me një kuadër që do të mundësonte realizimin e pjesëve të caktuara të ciklit të karburantit bërthamor, duke i dhënë Arabisë Saudite më shumë hapësirë në këtë drejtim.
Sipas informacioneve të dhëna për Associated Press nga dy burime që kanë folur në kushte anonimiteti, marrëveshja ende nuk është shpallur zyrtarisht. Megjithatë, pritet që ajo të bëhet publike të mërkurën. Të dhënat që qarkullojnë flasin për një afat prej 30 vjetësh, duke e vendosur këtë nismë si një angazhim afatgjatë dhe jo si një projekt i shkurtër.
Në qendër të marrëveshjes është edhe përfshirja e kompanive amerikane në zhvillimin e programit bërthamor. Dokumenti parashikon që të ketë punë të përbashkët SHBA–Arabi Saudite, pas një studimi të koordinuar, që do të përcaktojë hapat e mëtejshëm. Një nga elementet kryesore që lidhet me ambicien e Arabisë Saudite është mundësia e ndërtimit të një impianti për pasurimin e uraniumit në territorin saudit.
Ndërkohë, edhe pse marrëveshja pritet të nisë procesin e saj përpara se të hyjë plotësisht në fuqi, ajo ende nuk është finalizuar në mënyrë të pakundërshtueshme politikisht. Parashikohet që ajo t’i paraqitet Kongresit amerikan për shqyrtim. Në këtë fazë, ligjvënësit mund të përballen me argumente dhe kundërshtime, pasi disa prej tyre kanë shprehur shqetësim se ndihma e mundshme për Arabinë Saudite në realizimin e një ambicieje afatgjatë për pasurim uraniumi mund të nxisë një valë të re të përhapjes së armëve bërthamore.
Marrëveshja mund të lejojë pasurimin e uraniumit në Arabinë Saudite
Rreziku që përmendet nga kritikët lidhet edhe me konkurrencën në fushën e pasurimit dhe teknologjive përkatëse. Ata argumentojnë se nëse vendet e rajonit përfitojnë nga kapacitete të reja për pasurim, kjo mund të ndryshojë dinamikat e sigurisë dhe të rrisë presionin për programe të ngjashme. Në këtë kontekst, miratimi presidencial dhe hapat pasues në Kongres mund të bëhen një test për balancimin mes bashkëpunimit energjetik dhe shqetësimeve të sigurisë kombëtare.
Arabia Saudite është shtet anëtar i Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA), me seli në Vjenë. IAEA promovon përdorimin paqësor të energjisë bërthamore dhe, njëkohësisht, kryen inspektime për të siguruar që vendet nuk zhvillojnë fshehurazi programe për armë bërthamore. Megjithatë, një pjesë e debatit pritet të fokusohet edhe te niveli i mbikëqyrjes që shoqëron marrëveshjen e re.
Sipas njërit prej burimeve, marrëveshja nuk pritet të përfshijë Protokollin Shtesë të IAEA-së. Ky protokoll do të mundësonte monitorim, inspektime dhe verifikime më të gjera. Mungesa e tij, nëse konfirmohet, do të thotë se kontrolli i jashtëm mund të mos jetë në nivelin maksimal që do të ishte i mundshëm përmes mekanizmave shtesë verifikues.
Publikimi i pritshëm i nismës vjen në një periudhë ku tensionet rajonale janë rritur. Njoftimi pritet në kulmin e luftës së nisur nga SHBA-ja dhe Izraeli kundër Iranit. Kjo fushatë ka si synim, ndër të tjera, të shkatërrojë aftësinë e Teheranit për të zhvilluar armë bërthamore. Irani ka këmbëngulur vazhdimisht se programi i tij i pasurimit të uraniumit ka qëllime vetëm paqësore.
Ndërkohë, Shtëpia e Bardhë dhe zyrtarët sauditë në Riad nuk i janë përgjigjur menjëherë kërkesave për koment lidhur me vendimin. Ndërsa procesi pritet të ecë drejt publikimit të marrëveshjes të mërkurën dhe shqyrtimit në Kongres, çështjet kryesore që do të ndiqen nga opinioni publik dhe institucionet janë afati 30-vjeçar, përfshirja e kompanive amerikane, mundësia e ndërtimit të impiantit për pasurim në Arabinë Saudite dhe mënyra se si do të vendoset mbikëqyrja përmes mekanizmave të IAEA-së.
Botuar fillimisht në Koha.net
