Administratat publike në Ballkanin Perëndimor po e zgjerojnë përdorimin e mjeteve të inteligjencës artificiale, por ky zhvillim ende nuk po mbështetet nga një kuadër i plotë ligjor që të rregullojë në mënyrë të qartë përdorimin e tyre. Ndërsa teknologjitë si chatbotët dhe sisteme të tjera të AI-së po shfaqen gjithnjë e më shpesh në praktikë, rregullat formale që do të përcaktonin kufijtë, procedurat dhe përgjegjësitë duket se mbeten prapa.
Sipas një analize të re, në Bosnjë dhe Hercegovinë, Kosovë, Mal të Zi dhe Serbi nuk ka ligje specifike të miratuara vetëm për të rregulluar përdorimin e chatbotëve dhe të sistemeve të tjera të inteligjencës artificiale. Kjo do të thotë se administratat po eksperimentojnë dhe po adoptojnë teknologji, ndërkohë që mungojnë rregulla të posaçme që të sqarojnë si duhet të përdoren këto zgjidhje në shërbimet publike, çfarë duhet të bëhet me të dhënat dhe si duhet të trajtohen kërkesat e qytetarëve.
Një pjesë tjetër e problematikës është mungesa e rregulloreve të brendshme. Në shumë raste, edhe kur organizatat po përdorin tashmë mjete të AI-së, nuk ekzistojnë udhëzime të qarta se si duhet të punojnë këto sisteme, cilat procese mbulohen prej tyre dhe në çfarë kushte duhet të ndërhyhet nga punonjësit. Po ashtu, raporti thekson se shpesh mungon dokumentimi i saktë se si përdoren këto teknologji në praktikë—nga momenti i aktivizimit deri te mënyra e përgjigjes ndaj qytetarëve.
Ndërkohë që përhapja e zgjidhjeve të inteligjencës artificiale është realisht e dukshme dhe po shkon drejt shtrirjes së gjerë, boshllëqet rregullatore mbeten. Kjo krijon një hendek mes asaj që po ndodh në terren dhe asaj që duhet të jetë e rregulluar në nivel ligjor. Në një situatë të tillë, administratat përballen me vështirësi për të garantuar një qasje të njëtrajtshme, si dhe për të siguruar transparencë dhe standarde të qarta në përdorimin e sistemeve të AI-së.
Chatbotët po shtohen, por korniza ligjore ende s’është plotësisht gati
Për të kuptuar më mirë këtë trend, analiza fokusohet te disa prej vendeve kryesore të rajonit: Bosnjë dhe Hercegovina, Kosova, Mali i Zi dhe Serbia. Në secilin prej tyre, mungesa e ligjeve specifike për chatbotët dhe sisteme të tjera të AI-së përmendet si një element i përbashkët. Po kështu, theksohet se në shumicën e rasteve nuk ka edhe rregulla të brendshme të mjaftueshme, duke e bërë më të vështirë monitorimin e mënyrës së përdorimit të teknologjive.
Edhe të dhënat dhe mënyra e trajtimit të tyre dalin si një çështje e ndjeshme kur mungojnë standardet e qarta. Në mungesë të dispozitave të plota dhe procedurave të dokumentuara, administratat mund të kenë vështirësi të garantojnë se përdorimi i AI-së ndjek rregullat përkatëse, respekton të drejtat e qytetarëve dhe ruan një nivel të kontrollit mbi vendimet ose përgjigjet që gjenerohen nga këto sisteme.
Ndërsa inteligjenca artificiale po depërton gradualisht në administratat publike, sfida mbetet ndërtimi i një kuadri të plotë ligjor dhe rregullator. Deri sa të miratohen rregulla më të qarta dhe të krijohen praktika të brendshme të standardizuara, përdorimi i chatbotëve dhe AI-së do të vijojë të ecë më shpejt se rregullimi i saj. Për rajonin, kjo do të thotë se proceset e dixhitalizimit dhe automatizimit kanë nevojë për harmonizim me rregullat që u japin siguri institucionale qytetarëve dhe garantojnë përgjegjësi për organizatat që i përdorin këto teknologji.
Botuar fillimisht në Albeu
