Pas luftës në Kosovë, me ndihmën e organizatave ndërkombëtare, u bë e ditur se gjatë luftës numri i të mbijetuarave të dhunës seksuale mund të ketë arritur rreth 20 mijë raste. Kjo shifër, e mbështetur nga vlerësime të bëra pas konfliktit, krijon një tablo të qartë: dhuna ndaj grave dhe vajzave ka qenë masive dhe ka lënë pasoja të thella.
Megjithatë, kur flitet për numrat që kanë kaluar nëpër institucionet e Kosovës, situata del ndryshe. Deri sot, numri zyrtar i të njohurve nga institucionet e Kosovës sillet rreth 2,400 raste të verifikuara. Diferenca mes vlerësimeve të përgjithshme për periudhën e luftës dhe numrit të rasteve të njohura zyrtarisht është e madhe, dhe këtë e kanë ngritur vazhdimisht çështjet e ngritura për mbrojtjen e të drejtave të të mbijetuarave.
Në këtë kontekst, një nga kërkesat kryesore është heqja e afatit për aplikimin e viktimave të dhunës seksuale. Propozimi vjen nga ideja se trauma nuk ka “datë skadimi”, ndërsa procesi i njohjes dhe i trajtimit të viktimave shpesh kërkon kohë për shkak të rrethanave personale, shoqërore dhe psikologjike. Për shumë të mbijetuara, rrëfimi dhe aktivizimi përmes mekanizmave institucionalë mund të mos ndodhë menjëherë, por me kalimin e viteve, kur krijohen kushtet për të kërkuar ndihmë dhe të drejta.
Argumentet lidhen edhe me mënyrën si ka funksionuar deri më tani mekanizmi i aplikimeve. Kur ekziston një afat i përcaktuar, rrezikohet që të mbijetuarat që e kanë të pamundur të paraqesin rastin brenda periudhës së parashikuar, të mbeten pa mundësinë për njohje. Kjo i vendos ato në një situatë ku vuajtjet e përjetuara gjatë luftës përkthehen në një pengesë të re institucionale, pavarësisht se pasojat mund të zgjasin për gjithë jetën.
Trauma nuk ka afat: kërkohet hapësirë ligjore për aplikim
Fokusimi në heqjen e afatit lidhet drejtpërdrejt me nevojën që proceset e njohjes të jenë të përshtatura me realitetin e të mbijetuarave. Dhuna seksuale, sidomos në një periudhë lufte, sjell çrregullime të thella emocionale dhe psikologjike. Rrethanat e frikës, stigmatizimit dhe pasigurisë mund të ndikojnë në gatishmërinë për të folur, në aftësinë për të gjetur dokumente dhe në mundësinë për të ndjekur procedurat administrative. Kjo është arsyeja pse kërkesa për heqjen e afatit shfaqet si një mënyrë për të mos e mbyllur derën e drejtësisë në një moment të caktuar.
Pas luftës, institucionet u përballën me një sfidë të madhe: si të përballohet, të verifikohet dhe të njihet një numër i madh rastesh në një shoqëri që po rindërtohej. Edhe organizatat ndërkombëtare luajtën rol të rëndësishëm në evidentimin e përmasave të krimit, duke e çuar vlerësimin e përgjithshëm të të mbijetuarave rreth 20 mijë raste. Ndërkaq, verifikimi dhe njohja zyrtare nga institucionet e Kosovës, deri sot, ka rezultuar në rreth 2,400 raste të verifikuara. Këtu, diferenca tregon se jo të gjitha rastet mund të përfundonin në mënyrë të njëjtë në procesin zyrtar, qoftë për arsye dokumentimi, qoftë për arsye kohore.
Prandaj, kërkesa për heqjen e afatit vjen si përpjekje për t’i dhënë më shumë mundësi të mbijetuarave që të kërkojnë status dhe trajtim brenda mekanizmave përkatës. Ideja është që procesi të vazhdojë të jetë i hapur, pa i vendosur njerëzit para një kufiri kohor që nuk përputhet me realitetin e traumës. Në këtë mënyrë, synohet të korrigjohet një situatë ku, për shkak të rrethanave të ndryshme, disa të mbijetuara mund të kenë mbetur jashtë njohjes zyrtare.
Deri në plotësimin e këtyre kërkesave, rëndësia mbetet e njëjtë: të gjithë numrat flasin për një problem serioz, të nisur gjatë luftës dhe me pasoja që vazhdojnë edhe pas përfundimit të saj. Heqja e afatit për aplikim shihet si hap konkret për të siguruar që viktimat e dhunës seksuale të mos e humbin mundësinë për njohje vetëm për shkak të kohës, ndërsa institucionet vazhdojnë të menaxhojnë proceset për verifikim dhe përfshirje në mekanizmat e ofrimit të të drejtave.
Botuar fillimisht në IndeksOnline
